Trong khi Giáo há»™i Äức có Luther phá giá»›i, là m gương mù gương xấu, phản đối Giáo há»™i và là m ô danh cho dòng thánh Âutinh thì trái lại, ở Tây Ban Nha, má»™t tu sÄ© Âutinh khác tên là Tôma Villanôva đã là m sáng danh Giáo há»™i và đưa lại vẻ vang cho dòng không Ãt.
Tôma sinh năm 1488, thuá»™c địa pháºn Tolêđô. Cha mẹ ngà i có má»™t lòng nhân từ hiá»n háºu, nhất là đối vá»›i kẻ nghèo túng, nên được mệnh danh là : “Quan thầy các kẻ khó nghèoâ€. Riêng bà thân mẫu còn có má»™t lòng đạo hạnh khác thưá»ng, bà xưng tá»™i rước lá»… hằng ngà y, ăn chay kiêng thịt các ngà y thứ sáu quanh năm. Má»—i ngà y bà lại dà nh riêng má»™t giỠđể dạy giáo lý cho con cái, cháu chắt cùng gia nhân đầy tá»› trong nhà .
Cách ăn nết ở của bà đã góp một phần lớn và o việc đà o tạo Tôma thà nh một vị thánh.
Vá»›i ngưá»i nghèo khó, bà quả như má»™t ngưá»i mẹ hiá»n, đầy tình thương xót, âu yếm há» như con cái. Má»™t lần kia, bà là m bánh phân phát hết cho ngưá»i nghèo, chiá»u tối lại có ngưá»i đến xin bà là m phúc, bá»™t đã hết, bánh cÅ©ng không, bà băn khoăn lo ngại; nhưng cứ tin tưởng và o Chúa, bà sai ngưá»i nhà và o lấy bá»™t. Há» vâng lá»i mau mắn Ä‘i ngay, và o tá»›i kho, há» phải ngạc nhiên vì các thùng bá»™t ban sáng đã phân phát hết không còn chút nà o, giỠđây lại đầy ứ những bá»™t trắng tinh thÆ¡m tho. Cả gia đình thấy phép lạ Ä‘á»u ngợi khen, ca tụng Thiên Chúa thương ban cho bá»™t để giúp đỡ ngưá»i nghèo khổ.
Nhá» ngưá»i mẹ nhân đức ấy, Tôma đã sá»›m hấp thụ má»™t ná»n giáo dục kiện toà n và táºp được nhiá»u nhân đức, đặc biệt hÆ¡n cả là đức bác ái. Noi gương mẹ, ngay trong những năm đầu tiên khi còn cắp sách đến trưá»ng, Tôma thưá»ng nhưá»ng phần ăn lót lòng ban sáng cá»§a mình cho các há»c sinh nghèo khổ. Có lần gặp những cáºu quá túng thiếu, quần áo rách rưới tả tÆ¡i, động lòng thương xót, Tôma đã cởi cả quần áo, già y dép cá»§a mình Ä‘em cho há». Lần kia mẹ ngà i Ä‘i khá»i, ngà i phải trông nom coi nhà , má»™t lát sau có sáu ngưá»i kẻ khó đến ăn xin, tuy không có chìa khóa để lấy bánh lấy bá»™t là m phúc, nhưng không lẽ để há» trở vá» tay không, ngà i liá»n gá»i đà n gà sáu con đến bắt cho má»—i ngưá»i má»™t con. Khi mẹ vá», ngà i vui vẻ kể lại má»i Ä‘iá»u cho mẹ nghe. Bà thân mẫu âu yếm nhìn con, lòng trà n đầy sung sướng vì thấy con ngoan ngoãn và đầy lòng thương ngưá»i. Nếu có tiá»n do chị em hoặc bà con cho, Tôma cÅ©ng chỉ dùng tiá»n đó để mua bánh, mua trứng Ä‘em đến tặng các bệnh nhân ở nhà thương.
Lên mưá»i lăm tuổi, Tôma được cha mẹ gá»i theo há»c tại trưá»ng đại há»c ở Alcala. Cáºu há»c má»™t cách rất chăm chỉ, cần mẫn, chỉ trong mấy tháng trá»i đã trổi vượt chúng bạn vá» phương diện há»c vấn cÅ©ng như tu đức. Hằng ngà y Tôma suy gẫm lá»i Chúa: “Ai không từ bá» má»i sá»±, không thể là m môn đệ Taâ€, và lấy lá»i ấy như tiêu chuẩn cho con đưá»ng tu đức cá»§a mình. Vì thế, tất cả cách ăn nết ở cá»§a ngà i Ä‘á»u Ä‘em lại cho anh em chúng bạn má»™t ảnh hưởng tốt đẹp.
Trong khi Ä‘ang theo há»c, thân phụ qua Ä‘á»i, Tôma đà nh phải bá» dở việc há»c, vá» quê nhà yên á»§i và giúp đỡ mẹ thu xếp việc gia đình. Ngà i giữ lại cho mẹ má»™t phần gia tà i để sinh sống, còn bao nhiêu Ä‘em phân phát cho kẻ nghèo hoặc để là m những việc từ thiện khác.
Khi lên 28 tuổi, Tôma xin nháºp tu viện thánh Âutinh và , ngà y lá»… Äức Mẹ Dâng Mình năm 1516, ngà i mặc áo dòng. CÅ©ng và o ngà y lá»… đó năm sau ngà i lại được khấn trá»n Ä‘á»i. Sau thá»i gian tuyên khấn được ba năm, ngà i thụ phong linh mục. Và o chÃnh đêm lá»… Giáng sinh, Ngà i dâng lá»… mở tay vá»›i tâm hồn sốt sắng phi thưá»ng. Sau đó được chá»n là m giáo sư thần há»c, rồi lần lượt được cá» giữ các chức bá» trên nhà táºp, bá» trên tỉnh dòng…
Năm 1528, ngà i được chá»n là m Tổng Giám mục GranaÄ‘a, nhưng vá»›i lòng khiêm nhưá»ng, ngà i Ä‘em hết lý lẽ ra để từ chối. Mưá»i năm sau, toà Tổng giám mục Valencia trống ngôi, ngà i lại được cá» lên chức Tổng Giám mục, tức ngà y 10 tháng 10 năm 1538. Khi Äức Giáo Hoà ng Phaolô III gá»i phẩm phục Tổng Giám mục đến cho ngà i, ngà i hết sức lo lắng bối rối; nhưng Toà thánh không miá»…n chuẩn, ngà i đà nh cúi đầu phụng lÄ©nh.
Valencia, má»™t nÆ¡i khó khăn cằn cá»—i vá» váºt chất cÅ©ng như tinh thần đã trở nên sầm uất náo nhiệt từ khi ngà i vá» nháºn toà . Các giáo sÄ© xưa kia sống theo trần tục, nay trở nên sốt sắng và chuyên cần thi hà nh chức vụ. Äá»i sống giáo dân cÅ©ng được cải hóa từ chá»— khô khan nguá»™i lạnh, mê dục vá»ng, tá»›i mức độ thánh thiện khả đáng.
Mặc dầu là Tổng Giám mục, nhưng ngà i vẫn sống đơn sÆ¡, nghèo khó hãm mình. Nhá» Ä‘á»i sống đó, ngà i đã cải hóa được má»i ngưá»i giáo dân cÅ©ng như giáo sÄ© trong toà n địa pháºn. Äể thúc giục con chiên, ngà i năng ra thư chung nhắn nhá»§ má»i ngưá»i phải thá»±c tâm trở vá» vá»›i Chúa. Ngà i đã tổ chức má»™t công đồng hà ng tỉnh để nhắc nhở cho các linh mục luáºt lệ cá»§a Giáo há»™i.
Tất cả công việc ngà i là m, Ä‘á»u thấm nhuần má»™t tinh thần đức tin sâu xa, má»™t đức bác ái nồng háºu. Ngà i rất lo lắng đến nhiệm vụ giảng dạy các vị chá»§ chăn. Má»™t đêm, và o năm 1555, ngà i sấp mình trước ảnh chuá»™c tá»™i, cầu nguyện lâu giá», khóc lóc xin Chúa chóng Ä‘em ngà i ra khá»i chốn tù đầy trần gian. Bá»—ng ngà i nghe tiếng phán: “Con hãy can đảm, ngà y lá»… sinh nháºt Mẹ Chà Thánh Cha, con sẽ được vá» yên nghỉ nÆ¡i Chaâ€.
Quả thá»±c, ngà y 23 tháng 8 năm 1555, má»™t cÆ¡n sốt nặng hà nh hạ thân xác ngà i. Má»—i lúc má»™t nguy kịch. Nhưng tinh thần ngà i vẫn tỉnh táo, vì thế ngà i ước ao được gặp đông đủ các giáo sÄ© trong địa pháºn, để khuyên há» hãy lo tuân giữ giá»›i răn Chúa, và ăn ở xứng đáng báºc Chúa chá»n. Trước ngà y từ giã cõi trần, ngà i xin má»™t vị linh mục cá» hà nh thánh lá»… trong phòng ngà i. Sau khi chịu Mình Máu Chúa, ngà i than thở: “Lạy Chúa, con xin phó linh hồn trong tay Chúa†và thở hÆ¡i cuối cùng chÃnh ngà y lá»… sinh nháºt Äức Mẹ năm 1555, đúng như lá»i Chúa Giêsu đã báo trước cho ngà i.
Thể theo ý muốn cá»§a ngà i, ngưá»i ta đã an táng ngà i trong dòng thánh Âutinh, nÆ¡i ngà i đã tu luyện nhân đức trước khi vá» nháºn toà Tổng Giám mục Valencia. Trên má»™ ngà i đã xảy ra không biết bao nhiêu là phép lạ; không má»™t ai đến quỳ gối kêu xin Æ¡n nà y Æ¡n ná» mà phải thất vá»ng ra vá». Äức Giáo Hoà ng Phaolô V đã tôn ngà i lên báºc à thánh ngà y 07 tháng 10 năm 1618. Dưới Ä‘á»i Äức Alêxanđê VII, ngà i được phong lên báºc hiển thánh và được toà n thể Giáo há»™i mừng kÃnh và o ngà y 22 tháng 9 hằng năm.

