Hiểu Sống �ức Tin: Ai Là Vị Thánh Trẻ Nhất Trong Lịch Sử Giáo Hội?

Trong chuyến viếng thăm Fatima từ ngày 12-13/05/2017, vào dịp kỷ niệm 100 năm �ức Mẹ hiện ra cho 3 thiếu nhi, �ức Thánh Cha Phanxicô tuyên phong hiển thánh cho hai thiếu nhi Francisco Marto và Jacinta Marto, qua đ�i lúc hơn kém 10 tuổi đ�i. �ây có phải là những vị thánh trẻ nhất trong lịch sử Giáo Hội không?

Khi nói đến các thánh trẻ, chúng ta nên xác định cho rõ: “thánh� được hiểu theo theo nghĩa chặt hay theo nghĩa rộng? bởi vì theo một nghĩa rộng, các chân phúc và các vị đáng kính cũng có thể coi như là thánh rồi.

Một sự phân biệt khác nữa cần lưu ý là: các thánh “tử đạo� hay “không tử đạo�? Nếu muốn kể cả các thánh tử đạo nữa, thì phải đặt các thánh anh hài ở đầu danh sách. Tiếp đến, lịch sử Giáo Hội còn ghi lại khá nhi�u vị thánh trẻ tử đạo. Trong số những vị nổi tiếng hơn cả, ta có thể kể đến thánh Agnes (cuối thế kỷ III, lễ kính ngày 21/1), thánh Maria Goretti (đầu thế kỷ XX, 11 tuổi, lễ kính 6/7), cách riêng là các thánh tử đạo ở các quốc gia ở mi�n Viễn �ông: Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc.

Trong hàng ngũ các thánh tử đạo tại Nagasaki, Nhật Bản vào năm 1597, có 3 thiếu niên: Anton Nagasaki và Lui Ibarki, 13 tuổi cùng với Toma Cosaki 15 tuổi (lễ kính 6/2). Ở Hàn Quốc, chúng ta có thánh Phêrô Yu Tae-ch’ol, 13 tuổi, bị giết ngày 21/10/1839 (lễ kính 20/9). Bên Trung Quốc, bốn cô: Lucia Vương Thành 18 tuổi, Maria Phạm Khôn 16 tuổi, Maria T� Ng�c 15 tuổi, và Maria Trịnh Tự 11 tuổi; tất cả 4 thiếu nữ đ�u thuộc cô nhi viện Vương-Gia-La, huyện Kinh Châu, chịu tử đạo vào ngày 28/6/1900 (lễ kính 9/7). Nên nhớ là tại Việt Nam, Anre Phú yên lớn tuổi hơn (18 tuổi) và mới chỉ là chân phước; tuy rằng một thầy giảng cùng tuổi và được phong chân phước cùng ngày 5/3/2000, nhưng đã được phong hiển thánh ngày 21/10/2012, đó là thánh Phêrô Calungsod, ngư�i Philippin.

Tại sao phải phân biệt giữa các vị tử đạo và các vị không tử đạo?

Trong thủ tục phong thánh dành cho các vị không tử đạo, Giáo luật đòi h�i hai đi�u kiện: một là thực hành các nhân đức tới mức độ anh hùng; hai là phép lạ. �i�u kiện thứ nhất đã từng gây khó khăn cho việc mở hồ sơ phong thánh cho các thiếu nhi. Khái niệm “thực hành nhân đức đến mức anh hùng� không chỉ đòi h�i một công việc gì khó khăn mà thôi, nhưng còn muốn đến tính b�n bỉ của nó. Th�i nào cũng có những “anh hùng tí hon� hoặc những “thần đồng�, nhưng đó chỉ là hiện tượng “anh hùng rơm�, nổi lên chớp nhoáng rồi sớm tắt lịm. Vì vậy, Giáo luật đòi h�i để đáng g�i là “thực hành nhân đức anh hùng� thì cần có th�i gian để chứng t� ý chí kiên trì, nghĩa là khoảng chừng 10 năm. Thế nhưng làm sao có thể áp dụng tiêu chuẩn này cho các em bé dưới 15 tuổi (bởi vì không tính từ lúc mở mắt chào đ�i, nhưng kể từ khi có ý thức v� việc thực hành nhân đức).

Nói tóm lại, vấn nạn được đặt ra như thế này: các thiếu nhi có thể thực hành các nhân đức anh hùng hay không? Những ý kiến trả l�i “có� đã manh nha từ hồi đầu thế kỷ XX, do �ức Giáo Hoàng Piô X. Ngài muốn hạ tuổi rước lễ lần đầu từ 12 tuổi đến 7 tuổi, vì xác tín rằng, các em có thể sớm nên thánh nh� tiếp xúc với Chúa Giêsu trong Bí tích Thánh Thể. Tuy nhiên, ngài chưa đi đến một quy định cụ thể, và giao hồ sơ nghiên cứu cho các nhà thần h�c.

Năm 1935, Bộ Phong Thánh đã chính thức nêu lên một câu h�i cho các chuyên viên thần h�c, luân lý, tu đức, giáo dục, giáo luật, tâm lý, như sau: “�ến tuổi nào, một thiếu niên có khả năng thực hành một hành vi nhân đức anh hùng?�. Kết quả của cuộc nghiên cứu này được trình lên �ức Thánh Cha Pio XI ngày 24/2/1937. Nhưng �ức Thánh Cha không đi tới một quyết định nào dứt khoát. Phải ch� cho đến phiên h�p khoáng đại của Bộ Phong Thánh vào đầu tháng 4 năm 1981, ngư�i ta mới đi tới quyết định là có thể mở hồ sơ phong thánh cho các thiếu nhi đã tròn 7 tuổi. Với quyết định này, hồ sơ của hai thiếu nhi Fatima có thể tiến hành.

Nói như thế, có phải là Francisco Marto và Jacinta Marto là hai thánh trẻ nhất trong lịch sử Giáo Hội không?

Câu trả l�i là: vừa có vừa không.

– Phải trả lá»�i “CÓâ€�, bởi vì đây là hai vị thánh (không tá»­ đạo) trẻ nhất: Francisco Marto chÆ°a tròn 11 tuổi và Jacinta Marto chÆ°a tròn 10 tuổi.

– NhÆ°ng cÅ©ng có thể trả lá»�i là “KHÔNGâ€�, bởi vì còn nhiá»�u hồ sÆ¡ của những thiếu nhi trẻ tuổi hÆ¡n nữa.

Theo ngôn ngữ và tiến trình hiện hành của Bộ Phong Thánh, khi đã nộp hồ sơ thì đương sự được g�i là “Tôi tớ Chúa�; nếu đã được xác nhận thực hành các nhân đức anh hùng thì g�i là “�áng kính�, và còn ch� 1 phép lạ để được phong “chân phúc�, và 1 phép lạ nữa để được phong “hiển thánh�. �ối với các thiếu nhi, hiện nay có thể kể đến các trư�ng hợp sau:

– Có lẽ ngÆ°á»�i trẻ nhất là em Antonietta Meo, sinh ngày 15/12/1930 tại Roma và qua Ä‘á»�i ngày 3/7/1937 cÅ©ng tại Roma (6 tuổi rưỡi) sau khi bị cắt má»™t chân vì ung thÆ°. Cô bé đã để lại trong nhật ký 150 lá thÆ°, trong đó 7 lá viết cho mẹ, 6 lá cho Chúa Ba Ngôi, 106 lá gá»­i Chúa Giêsu, 17 lá gá»­i Ä�ức Mẹ, 2 lá gá»­i thánh Agnes.

– Kế đó là Gustavo Maria Bruni sinh ngày 6/5/1903 và qua Ä‘á»�i ngày 10/2/1911 (7 tuổi) ở Torino.

– Má»™t hồ sÆ¡ của má»™t thiếu nữ 9 tuổi ngÆ°á»�i Tây Ban Nha, Maria Del Carmen Gonzalez Valerio, sinh ngày14/3/1930 và qua Ä‘á»�i ngày 17/7/1939 tại Madrid, và đã được tuyên bố “Ä�áng kínhâ€�.

– Sau cùng, Nelson Santana, thiếu nhi ngÆ°á»�i Brasil, sinh ngày 31/7/1955 và qua Ä‘á»�i ngày 24/12/1964 (9 tuổi).

Những vị vừa nêu trên đây đ�u đã tiến hành thủ tục phong thánh theo Giáo luật. Nhưng có một trư�ng hợp kỷ lục mà chắc là sẽ không làm hồ sơ, đó là bé Nellie Organ, ngư�i Ai-len, qua đ�i ngày 2/2/1908 lúc mới được 4 tuổi, 5 tháng, 8 ngày, nhưng đã kết hiệp sâu xa với Chúa. Em đã được �ức Giám Mục ban phép rước Mình Thánh Chúa 2 tháng trước khi lìa đ�i. Em đã chấp nhận những đau khổ của bệnh tật để chia sẻ với cuộc khổ nạn của Chúa. Khi nghe tin này, �ức Thánh Cha Pio X đã xác tín hơn nữa để hạ tuổi rước lễ lần đầu xuống 7 tuổi thay vì 12 tuổi, với “Sắc lệnh Quam singulari� ngày 8/8/1910, như đã nói trên đây.

Vậy cho đến nay, hai anh em Francisco Marto và Jacinta Marto được coi là hai vị thánh trẻ nhất. Kế đó còn những vị thánh trẻ nào nữa không?

Có chứ. Một vị thánh khá quen thuộc với chúng ta là Dominico Savio, đệ tử đầu tiên của thánh Gioan Bosco, qua đ�i năm 1857 khi mới lên 14 tuổi. Lịch phụng vụ kính ngày 9/3, nhưng vì ngày này thư�ng trùng vào mùa Chay, cho nên Dòng Salesien mừng lễ vào ngày 6/5.

Nhân nói đến gia đình thánh Gioan Bosco, cũng nên nhắc đến chân phước Laura Vicuna, sinh tại Santiago di Chile ngày 5/4/1891 và qua đ�i ngày 22/1/1904 lúc 12 tuổi. Tuổi cao hơn chút nữa là các thánh tu sĩ còn là tập sinh, chẳng hạn như: Stanislas Kotska, một tập sinh Dòng Tên, ngư�i Ba Lan, nhưng qua đ�i tại Roma năm 1568, lúc mới 18 tuổi; không lâu sau đó, vào năm 1591, Luy Gonzaga, một tu sĩ Dòng Tên qua đ�i lúc 23 tuổi. Ba chục năm sau, vào năm 1621, đến lượt một sinh viên Dòng Tên ngư�i Bỉ qua đ�i tại Roma khi mới 22 tuổi, đó là Jean Berchmans. Trở v� với các tập sinh gần th�i đại chúng ta hơn, nên nhắc tới Teresa de los Andes, một tập sinh Dòng kín Cát-minh, ngư�i Chile, qua đ�i năm 1920 lúc 19 tuổi; Gabriel Addolorata, tập sinh Dòng Thương Khó Chúa Giêsu, qua đ�i năm 1862 lúc 23 tuổi; một tập sinh khác cùng Dòng Tên là Grimaldo, qua đ�i năm 1902, lúc 19 tuổi, nhưng mới là chân phước. Vị thánh quen thuộc nhất với chúng ta hẳn là Têresa Hài �ồng Giêsu, qua đ�i năm 1897 lúc 24 tuổi. Chúng ta kết thúc danh sách với chân phước Giorgio Frassati, một sinh viên Torino, qua đ�i năm 1921, cũng vào lúc 24 tuổi, và bức chân dung được treo tại lễ đài nhân dịp �ại Hội Giới Trẻ Thế Giới ở Krakovia năm 2016.

Chúng ta đã kể tên tuổi các vị thánh trẻ. Bây gi� đi vào trư�ng hợp cụ thể của hai vị thánh mới được tôn phong, Francisco Marto và Jacinta Marto. Tại sao hai thiếu nhi này được phong thánh? Có phải vì được �ức Mẹ hiện ra không?

�ối với câu h�i cuối cùng, thì cần phải trả l�i là “KHÔNG�. Không phải tất cả những ngư�i được Chúa hay �ức Mẹ hiện ra đ�u là những ngư�i thánh. Một thí dụ: ngư�i thấy �ức Mẹ hiện ra ở Lộ-�ức năm 1858 là thánh Bernardette, nhưng hai thiếu nhi được �ức Mẹ hiện ra La Salette năm 1846 thì không thấy hồ sơ phong thánh. Một cách tương tự như vậy, không có hồ sơ phong thánh cho ngư�i được �ức Mẹ hiện ra ở Banneux bên Bỉ năm 1933.

Trở v� với trư�ng hợp chúng ta đang bàn, nên biết là nguồn tài liệu v� anh em Francisco Marto (tên đầy đủ là: Francisco de Jesus Marto) và Jacinta Marto (tên đầy đủ là: Jacinta de Jesus Marto) là do ngư�i chị h� Lúcia Santos (tên đầy đủ là: Lúcia de Jesus dos Santos) cung cấp.

Vào tháng 9 năm 1935, �ức Giám Mục Leiria yêu cầu chị Lúcia Santos viết tập Hồi ký v� Jacinta Marto, và chị đã hoàn tất vào lễ Giáng Sinh năm 1935. Tuy nhiên, chưa th�a mãn v� tập này, hai năm sau, �ức Giám Mục yêu cầu viết chi tiết hơn nữa. Thế là tập Hồi ký thứ hai được hoàn thành vào tháng 11 năm 1937. �ến năm 1941, chị Lúcia Santos được yêu cầu kể lại tỉ mỉ hơn; đó là lý do của tập Hồi ký thứ ba được hoàn tất vào tháng 8. �ức Cha Leiria thấy còn nhi�u điểm uẩn khúc cho nên truy�n phải tư�ng thuật tất cả những chi tiết còn nhớ được. �i�u này được tuân hành vào ngày 8 tháng 12 năm ấy.

Qua các tập Hồi ký này, chúng ta biết Francisco Marto là một cậu bé hi�n từ và nhẫn nhục. Khi chơi đùa với chúng bạn, em chấp nhận chịu thua, hoặc bị ăn hiếp. Em bé chẳng tha thiết gì với mấy chuyện lặt vặt. Em thích thinh lặng và cầu nguyện, sẵn sàng hy sinh hãm mình. Khi Lúcia Santos đến tuổi đi h�c, Francisco Marto nói với ngư�i chị h� rằng: “chị được đến trư�ng h�c; còn em, em chỉ thích đến nhà th� để cầu nguyện. Chừng nào đi h�c v�, chị đến g�i em nhé�. Khi được h�i: em làm gì trong nhà th�, em thưa: “em nhìn Chúa và Chúa nhìn em�. Francisco Marto cảm thấy sứ mạng của mình là an ủi Chúa Giêsu và Mẹ Maria.

Jacinta Marto nh� hơn anh 21 tháng. Tính tình em vui tươi, nhí nhảnh hơn. Em thích nhảy múa và thích thi ca. Tuy nhiên, sau khi đã được thấy �ức Mẹ, em đã thay đổi hẳn: em trở nên nghiêm trang, từ tốn, và sẵn sàng chịu đau khổ.

Bên cạnh các hãm mình tự nguyện, cả hai anh em đ�u mắc đại dịch cúm vào ngày 23/12/1918 (nghĩa là 14 tháng sau khi được �ức Mẹ hiện ra lần cuối cùng). Francisco Marto qua đ�i ngày 4/4/1919; còn Jacinta Marto thì còn sống thêm 10 tháng nữa, và qua đ�i ngày 20/2/1920. Nỗi khổ của em gia tăng khi em buộc phải xa làng xóm, thân thuộc để lên bệnh viện Lisbona đi�u trị. Em tình nguyện dâng những đau khổ để cầu nguyện cho �ức Thánh Cha, và các ngư�i tội lỗi được ăn năn trở lại.

Hồ sơ phong thánh bắt đầu với những cuộc đi�u tra từ năm 1945 và kết thúc năm 1979. Ngày 15/2/1988, các em được nhìn nhận là đã thực hiện các nhân đức cách anh hùng. Cũng nhân vụ án này, ngư�i ta đã xác định lại ý nghĩa của thuật ngữ “anh hùng�. Dĩ nhiên là không thể đòi h�i các em phải thực hiện các nhân đức như là những ngư�i lớn tuổi. Tuy vậy, trong mỗi trư�ng hợp, cần phải cứu xét bản thân của đương sự, tuổi tác, phái tính, khung cảnh xã hội, cách thức đáp lại những ơn thánh Chúa ban. Cụ thể, kể từ sau khi được thấy �ức Mẹ hiện ra, hai em đã dành trót cả cuộc sống theo thánh ý Chúa, và góp phần vào việc cứu rỗi nhân loại bằng việc cầu nguyện và đ�n tội. Dù sao, chúng ta cũng đừng nên quên rằng, việc nên thánh cũng là ân huệ của Thiên Chúa. Chúa muốn dùng các em bé như tấm gương thúc giục chúng ta nên thánh, cũng như nhắc nhở rằng tất cả m�i ngư�i đ�u được m�i g�i góp phần vào việc cứu rỗi nhân loại. Nh� tâm hồn trong trắng, các em có khả năng chuyển cầu cho thế giới, trong đó có cả chúng ta nữa. Qua các em bé này, Thiên Chúa bày t� tình Cha âu yếm của Ngài cho chúng ta.

Lm. Giuse Phan Tấn Thành, OP.

H�c viện �a Minh