HIỆP THÔNG VỚI CH�NH MÌNH

Có thể nói, từ khởi thủy, do tội lỗi, con ngư�i đánh mất đi sự hiệp thông với m�i tương quan. Thật vậy, khi sa phạm tội, con ngư�i khước từ tình yêu Thiên Chúa, tự đánh mất tương giao thân tình với Ngài, �ấng vốn là tình yêu hiệp thông với m�i chi�u kích hiện hữu. Thế nên, khi tự tách lìa kh�i tình yêu Chúa, đất bỗng trở nên gai góc (bất hòa điệu với thiên nhiên), con ngư�i trở nên thù địch, đổ lỗi cho nhau (bất hòa đồng với tha nhân) và bản thân trở nên xa lạ với chính mình (bất hòa hợp với chính mình). Mà trong giới hạn bài viết, chúng ta chỉ bàn đến sự bất hòa hợp hay bất hiệp thông với chính mình.

Theo thánh Biển �ức, chính khi đánh mất sự hiệp thông với chính mình mà con ngư�i bắt đầu thực hiện một cuộc trở v�: Tìm Chúa. Mỗi chúng ta cần trở v� với Chúa, �ấng là nguồn của m�i chi�u kích hiệp thông. Chúng ta có thể tìm Chúa ở đâu ? Bài viết này sẽ gợi ý cách chứng nghiệm Chúa ngay trong tâm hồn. Chúng ta cần để cho �nh Sáng Chúa đi vào tận góc khuất của tâm hồn; để cho Tình Yêu chữa lành hay lòng thương Xót Chúa chạm đến những ngổn ngang của nội tâm. Vì chính khi hiệp thông với Chúa, con ngư�i tìm lại được căn tính của mình.

�ể thực hiện tiến trình đi vào nội tâm, chúng ta cần nại đến lối tiếp cận của tâm lý h�c. Qua đó, chúng ta khám phá ra những biểu hiện của tình trạng đánh mất sự hiệp thông với chính mình; tiếp đến, nhận định và đánh giá những nguyên nhân sâu xa gây nên tình trạng này và hướng khắc phục cụ thể.  

NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA TÌNH TRẠNG ��NH MẤT SỰ HIỆP THÔNG VỚI CH�NH MÌNH

Mặc dù, sự hiệp thông với chính mình được diễn ra trong thẳm cung lòng mình, nhưng chúng ta có thể nhận ra những biểu hiện này như những dấu hiệu giúp chúng ta đánh giá thực trạng bản thân.

Khuynh hướng qui ngã

Theo nhận định của tác giả Jame E. Sullivan trong tác phẩm Hành trình tự do, th�i đại chúng ta đang sống được mệnh danh là th�i đại ái kỷ. Trong thế giới ấy, con ngư�i chỉ biết nhận lãnh mà không biết cho đi. Những gì h� thu nhận vào mình một cách “dư thừa� sẽ tạo thành một thứ rác rưởi làm ô uế nội tâm; nó tạo thành một không gian “biển chết� khiến m�i tương quan cũng bị bóp nghẹt.

Một khi không đặt Thiên Chúa là đối tượng duy nhất của lòng mình, h� cố đi tìm một thần tượng nào đó để lắp đầy sự trống rỗng nội tâm. Khi càng thu quén, không gian nội tâm càng chật hẹp khiến không còn một chỗ cho Thiên Chúa ngự vào. Kết cục, h� tự hủy hoại mình khi khước từ �ấng Tình Yêu. Một khi không còn sống tình yêu chia sẻ, h� đánh mất sự tự do nội tâm – đi�u kiện tiên quyết, giúp h� tái lập sự hiệp thông với chính mình.

Thật ra, h� cũng cố thiết lập tương quan với ngư�i khác, nhưng m�i ngư�i chỉ là phương tiện để h� sử dụng và đáp ứng nhu cầu bản thân; h� thăng tiến chính mình bằng cách vượt trên nỗi đau của đồng loại. �ến một mức độ nào đó, h� không còn nhận ra nỗi đau của những ngư�i vì h� mà bị tổn thương. H� mất dần cảm thức tội lỗi trong một xã hội “toàn cầu hóa sự dửng dưng� (cách nói của �ức Phanxicô). Và như thế, h� không còn khả năng thiết lập tương quan với bản thân, trong đó, hiệp thông với chính mình là một chuyện viễn vong.

Ảo tưởng

Có cả một thế giới lý tưởng, trong đó con ngư�i được tự do mơ tưởng và hoạch định những dự phóng cho tương lai. Nhưng có mấy ai thành công trong những đòi h�i khắc nghiệt của cuộc sống. Con ngư�i trở nên ảo tưởng khi chưa khám phá bản thân cách đúng đắn và trung thực để trả l�i cho câu h�i mình là ai (căn tính) và vị thế của mình trong thế giới này (sứ vụ).

Nếu hiểu căn tính của mỗi Kitô hữu là thuộc v� �ức Kitô, chúng ta càng xác tín hơn v� nguồn gốc thần linh của mình. Thật vậy, chúng ta được sinh ra để sống những giá trị tinh thần siêu việt. Nhưng một khi chúng ta tìm sự th�a mãn ở đ�i này như thể chỉ có thiên đư�ng trần thế, chúng ta tự dối lòng mình. Và như thế, chúng ta đánh mất đi sự đơn sơ chân thành đối với bản thân, đó là một trở ngại để hiệp thông với chính mình.

Nếu hiểu căn tính của ngư�i sống đ�i thánh hiến là bước theo �ức Kitô, các tu sĩ cần phải xác tín trong việc h�a lại cách trung thực hình ảnh �ức Kitô. Nhưng thực tế, có nhi�u tu sĩ đã ảo tưởng khi cho rằng mình là một “Alter Christus� (Kitô khác) nhưng kỳ thực, h� khác �ức Kitô. �ức Kitô đi đến cùng trên con đư�ng Thập giá để chấp nhận mang tiếng là một kẻ điên rồ, còn các tu sĩ lại tìm mình trong l�i khen của ngư�i khác;  trong khi cái chết của �ức Kitô bị đánh giá là một kẻ bất lực, những ngư�i bạn thân tình với Ngài lại sống nh� vào sự cung phụng của tha nhân. Như thế, h� đánh mất chính mình và mất liên lạc với bản thân. Hiệp thông trở thành l�i sáo ngữ trong ngôn từ của những kẻ giả danh là thế !

Trong sứ vụ cũng vậy, đôi khi chúng ta vì không tìm được chỗ đứng của mình trong cộng đoàn hay hội dòng và ngay cả Giáo hội, nên dễ sinh ra ảo tưởng: có chút gì thành công cũng qui v� cho mình. Một chút nể tr�ng của ngư�i đ�i có thể đánh đổi lòng tự tr�ng của một tu sĩ. Ngài tưởng rằng không có mình thì chẳng có chi nên chuyện. Tu sĩ sống ảo tưởng dễ đánh mất mình trong những gì ngoại tại, hào nhoáng và vô thư�ng, vì đâu ? Thưa: vì h� mất đi sự liên lạc nội tâm cần thiết để chuẩn bị cho một sứ vụ. Một ngư�i không đủ “sức mạnh nội lực� dễ đánh mất căn tính khi thi hành chức năng của mình trong một cộng đoàn.

Một đan sĩ cũng có thể bị cám dỗ khi nghĩ rằng mình được ơn này ơn kia là do công đức của mình. Thay vì tự hào trong Chúa, h� vênh vang như thể mình toàn năng. Có thể nói, không gian nội vi khả dĩ giúp h� dễ dàng hiệp thông với chính mình nhất, nhưng nó đã bị “khử thiêng� ngay trong chính môi trư�ng được xem là thánh thiêng nhất. Một trong những mối nguy lớn nhất đe d�a đ�i sống nội tâm là ảo tưởng mình thánh thiện và lấy thế làm đủ. H� cố tạo cho mình một phong thái thanh thoát và một phong cách đạo mạo như thể mình vô tội. Với khả năng vốn có, h� dễ dàng tạo cho mình một hào quang bao quanh nhằm bảo vệ “cái tôi dễ bị tổn thương� của h�. Tắt một l�i, ngư�i ảo tưởng không dám đối diện với thực tại đ�i sống, cách riêng những gì còn ngổn ngang trong nội tâm vì h� đánh mất đi tính hiệp thông nội tại.         

Ngôn hành bất nhất

Trong tác phẩm Tâm tình Chúa Con,  cha Amedeo Cencini đã khẳng định rằng trong con ngư�i có sự bất nhất là do phân hóa nội tâm. Thật vậy, sự phân cách giữa lý tưởng và thực tế đã tạo nên bước trượt dài khiến chúng ta đôi khi cảm thấy mình tự mâu thuẫn. Có những mâu thuẫn giúp con ngư�i tiến bộ (K.Marx), cũng có những mâu thuẫn khiến con ngư�i mất đi thế quân bình trong đ�i sống, đi�u này vương hại đến nhân cách của chúng ta.

Nếu hiểu lý tưởng là đi�u không thể thủ đắc ở thế gian vô thư�ng này và thực tế của mỗi ngư�i cũng giới hạn thì ai trong chúng ta cũng chịu ảnh hưởng của sự bất nhất trong đ�i sống. Nhưng nó chỉ trở thành vấn đ� khi chủ thể không kết nối nó trong thực tế, để rồi dễ gây nên tình trạng mà chúng ta đang bàn là mất đi sự hiệp thông với chính mình.

Trong giới hạn bài viết, xin đ� ra hai cách để nhận diện tình trạng này: mất tự chủ và thiếu trách nhiệm.

Quan sát đ�i sống cụ thể, chúng ta nhận ra có những ngư�i nói thao thao bất tuyệt mà không còn kiểm soát được l�i nói của mình và bất khả lư�ng trước những hệ lụy do đi�u tệ hại này gây ra. L�i nói của h� như một cái roi đánh vào không gian (không mục đích), đến khi đuối sức gậy ấy lại đập vào lưng ông. H� không h� phản tỉnh và lượng giá xem tầm ảnh hưởng của l�i nói mình trước đám đông. H� thích nói chuyện v� ngư�i khác mà không thẹn với mình. H� quên một chân lý: nói ngư�i phải nghĩ đến ta. Chỉ vì h� không nghĩ đến mình nên h� mất đi sự hiệp thông nội tại trong chính mình.

Cũng chính khi không làm chủ bản thân mà h� đã thoái thác trách nhiệm cho ngư�i vô tội. Những ngư�i phải chịu tác động trực tiếp hay gián tiếp v� sự thiếu nhất quán của h�, không ai khác là ngư�i cấp dưới. �i�u này thư�ng xảy ra nơi cộng đoàn trong môi trư�ng huấn luyện giữa ban đào tạo và thụ huấn sinh. Thật vậy, trong khi nhà đào tạo thuyết v� giá trị và lợi ích của một sinh hoạt nào đó trong đ�i sống chung, nhưng chính ngài lại b� bê “việc đồng hành� với anh em thì xem ra, đây là một hình thức phản cảm dễ gây tác động tiêu cực trên các thụ huấn sinh. Và khi được b� trên nhắc nhở và ngư�i khác gợi ý để chỉnh sửa, h� lại đổ lỗi cho hoàn cảnh. Thái độ thiếu tế nhị này là bằng chứng cho sự thiếu thống nhất nội tâm.

NGUYÊN NHÂN VÀ HƯỚNG KHẮC PHỤC

Sau khi đã tìm hiểu ba trong nhi�u biểu hiện của ngư�i đánh mất sự hiệp thông với chính mình và bàn sơ bộ v� chuỗi tâm lý của những mẫu ngư�i này, gi� đây, chúng ta sẽ cố gắng tìm ra hướng khắc phục. Tất nhiên, mỗi ngư�i là một nhân vị độc đáo và duy nhất. Thế nên, cách khắc phục có thể phù hợp với ngư�i này nhưng lại bất cập với ngư�i kia. Còn những gì được viết ra đây chỉ như những gợi ý được góp nhặt từ cách giải quyết vấn đ� của một số nhà chuyên môn tâm lý mà ngư�i viết tiếp cận được.

Một trong những thái độ căn bản cần có khi chúng ta đứng trước bất cứ một vấn nạn nào là: chấp nhận chính mình, nghĩa là dám đối diện với thực trạng cái tôi đang là. Tôi đang đánh mất sự hiệp thông với chính mình. Có thể nói, đây là một vết thương sâu vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến căn tính của cái tôi là. Sau khi nhận ra tình trạng bệnh khá nặng n�, chúng ta sẽ biết mình cần phải dùng những thứ thuốc đặc trị nào hầu chữa lành và giúp chủ thể sống vững mạnh. �ể trị tận gốc rễ, chúng ta cần tìm ra: đâu là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng đánh mất sự hiệp thông này ?

Từ những biểu hiện như: qui kỷ, ảo tưởng và ngôn hành bất nhất, chúng ta có thể xác định rằng có sự sai lạc v� hệ thống nhận thức của chủ thể. Thật vậy, chính khi chúng ta quan niệm và đánh giá lệch lạc v� thực tại đ�i sống, nó sẽ chi phối trên thái độ, hành vi, cách sống, cách nói…và ngay cả nhân cách của chúng ta. Chẳng hạn: v� khuynh hướng qui kỷ, với ai đó có thể hiểu rằng ấy là cách yêu mình phải lẽ nhưng thật ra, đây là một đi�u lệch lạc. H� nghĩ rằng mình cần thủ đắc m�i sự dưới bất cứ hình thức nào để tạo thế mạnh cho mình và giúp bản thân thể hiện mình trước mắt m�i ngư�i. Thế nhưng, vô hình trung, h� đã tạo bức tư�ng an toàn, làm một pháo đài tự vệ khiến không ai có thể tiếp cận được với h�; khi xây bức tư�ng, vô tình h� chối b� chiếc cầu hiệp thông với m�i tương quan. Và như thế, sự hiệp thông khép kín với chính mình tạo nên nơi h� một chứng ung thư ác tính, lây lan gây độc hại cho toàn diện con ngư�i. Và sự nhận thức sai lạc nơi chủ thể cũng là nguyên nhân mà chúng ta có thể dùng để giải thích v� tình trạng ảo tưởng và ngôn hành bất nhất.

Sau khi đã chấp nhận tình trạng này và khám phá ra điểm yếu của bản thân, chúng ta cần tha thứ cho chính mình. Có những ngư�i luôn nhìn v� quá khứ với một thái độ ghét b� và tự lên án mình, h� tìm nhi�u cách để tự trừng phạt mình như thể đ�n bù những hậu quả do mình gây nên. Từ đó, tạo nên một thứ mặc cảm khiến bản thân mất đi sự đơn sơ chân thành khi đối diện với chính mình. Một trong những nguyên nhân đang được các nhà tâm lý cổ võ và đ� cao m�i ngư�i nhằm áp dụng để chữa trị tâm lý, đó là tuổi thơ. Quả thật, có những vết thương tuổi thơ quá lớn khiến đương sự không dám đối diện, huống nữa, đến chuyện tha thứ cho chính mình. Chẳng hạn, chúng ta xét v� biểu hiện của mẫu ngư�i ảo tưởng. Chủ thể sống trong một gia đình với ngư�i cha ngư�i mẹ cầu toàn. H� luôn đòi h�i và không bao gi� khen thưởng con mình dù chỉ là một l�i động viên khích lệ. H� luôn đặt ra những tầm cao và buộc con mình phải cố gắng mà không nhận thức rõ mức độ và khả năng của con mình. Từ đó, đứa bé lớn lên với những yêu sách của ngư�i khác; đồng th�i, tạo nơi bản thân tâm thức của một ngư�i không thể chấp nhận tình trạng hiện tại của mình. Chàng không bao gi� hài lòng với kết quả hiện tại dù biết rằng mình sẽ không cố hơn được nữa, và vì thế, chàng sinh ra ảo tưởng, sống xa r�i thực tế. Tắt một l�i, vết tổn thương của tuổi thơ đang phát huy tác dụng mà chi phối và ảnh hưởng cuộc sống chàng, từ cảm nghĩ, l�i nói đến việc làm.

�ể tránh tình trạng này và tha thứ cho bản thân, chúng ta cần có thái độ bao dung với chính mình. Vì khi bao dung với chính mình, chúng ta làm hòa với bản thân và chữa lành vết thương của sự hiệp thông. Có thế, bản thân mới vượt trên chính mình để có thể sáng tạo những bước đột phá mới trong đ�i sống.

Bước thứ ba khá quan tr�ng, là: sống thật chính mình. Chúa Giêsu đã hứa: Sự thật sẽ giải phóng anh em, và Ngài sẽ thực hiện cho những ai dám cởi mở với m�i chân lý cuộc sống.

Nếu như hai bước trên, phần chủ động thuộc v� chúng ta thì ở bước ba này, chỉ cần một tâm hồn rộng mở để đón nhận ơn Chúa. Như chúng ta đã khẳng định từ đầu, sự hiệp thông với chính mình đặt n�n tảng trên sự hiệp thông với Chúa vì nó liên quan đến căn tính của mỗi ngư�i thì khi chúng ta sống thật với chính mình, bản thân sẽ đụng chạm đến Hữu thể ở tận đáy lòng mình. �ó là kinh nghiệm mà thánh Augustinô đã đúc kết trong th�i gian dài cầu nguyện, qua câu nói:  “Thiên Chúa còn sâu thẳm hơn chính thẳm cung của lòng tôi�.

KẾT LUẬN

Cuộc sống là một chuỗi dài đan xen giữa hiệp thông và bất hiệp thông. Chính sự bất toàn của vạn hữu mà con ngư�i luôn khát khao đi tìm �ấng Vô Biên. Chúng ta cần xác tín rằng bản thân không bao gi� chấp nhận chính mình cho đủ mức; cũng như không thể nào bao dung chính mình cho cân xứng, đồng th�i, sống thật với chính mình cho tr�n vẹn, vì còn đó những lệch lạc trong hệ thống nhận thức của con ngư�i và bao tổn thương của tuổi thơ.

Nhưng dù sao, chính khi bản thân được giải thoát kh�i những áp lực và chướng ngại vật bên trong tâm hồn mà chúng ta đạt đến sự tự do nội tâm của con cái Chúa; khi ấy, tâm hồn ngoan ngoãn buông theo ân sủng và lắng nghe tiếng Chúa để bước theo Ngài. Và khi hiệp thông với Chúa, chúng ta hòa hợpvới chính mình và mở ra: hòa đồng với tha nhân và hòa điệu với thiên nhiên. �ược thế, chúng ta trở thành những chuyên viên hiệp thông như l�i m�i g�i của thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II trong tông huấn Vita Consecrata (số 46). 

EYMARD An Mai �ỗ, O.Cist.

CGVN