ẢO TƯỞNG VỀ CH�NH MÌNH

Mỗi cuộc sống đ�u có những dự phóng, và chúng ta cũng cần tự hoạch định những kế hoạch cho tương lai. �ó là cách thể hiện của ngư�i thực tế, như thế, dễ dẫn đến thành công. Trái lại, có những ngư�i sống xa r�i thực tế. Cuộc sống của h� cũng có dự phóng và kế hoạch hẳn hoi nhưng có đi�u: h� bị cuốn theo những lý tưởng ấy khiến bê trễ hoặc không thể chu toàn những nhiệm vụ hằng ngày với tư cách là một ngư�i Kitô hữu làm chồng hay làm cha…H� hả h�ng ch� sung chẳng may nuốt phải sung thối. �ó là giá trả cho những kẻ chẳng gieo mà đòi gặt. H� ảo tưởng v� chính mình nên tự đưa cuộc đ�i của mình vào bế tắt rồi than thân trách phận. Quả thật, số phận chẳng mỉm cư�i cho những ngư�i ảo tưởng v� chính mình. Chính những ảo tưởng này rút hết nhựa sống khiến h� không còn tha thiết dấn thân cho một tương lai tốt đẹp nữa !

Có thể nói, ảo tưởng v� chính mình là một thứ bệnh tâm lý mà chúng ta cần chẩn đoán từ những dấu hiệu khảo sát được, và đưa ra một “đồ án� theo dõi bệnh tình và chữa trị kịp th�i.

NHỮNG DẤU HIỆU KHẢO S�T TRÊN THỰC TẾ

-Ảo tưởng v� thần tượng: đây là đi�u chúng ta dễ nhận ra khi thấy ai đó muốn là bản sao của ngư�i khác. Ngay từ nh�, những đứa bé được coi những bộ phim hoạt hình hay siêu nhân, chúng li�n đi tìm mua những mặt nạ ấy để đeo vào không phải để che dấu sự thật hay làm đi�u gì bậy bạ đâu, nhưng chúng muốn trở thành những thần tượng lý tưởng đó và đóng vai đó càng giống càng tốt: chúng múa nhảy quay cuồng như thể thế giới chỉ có mình ta. �ối với những ngư�i lớn hơn, trưởng thành v� mặt thể chất, h� lại chạy theo mốt này mẫu n� từ những diễn viên, ca sĩ…Vô tình h� đánh mất đi nét độc đáo của bản thân. Hay chồng thì làm công nhân phải tằn tiện chắt chiu từng đồng, vợ lại đi siêu thì mua đồ hạng sang. Bước ra kh�i siêu thị h� nghển mặt lên như thể tôi là một ngư�i sành điệu, bước đến chiếc taxi và ngồi vào xe ví thể dân có ti�n. H� ảo tưởng mà nghĩ rằng những sự ấy làm tăng giá trị bản thân. Khi ấy chúng ta thử h�i : �i�u gì làm cho tôi thực sự là chính mình ?

-Ảo tưởng v� sức mạnh: đây là một trong những căn bệnh th�i đại mà các nhà chuyên môn đánh giá là rất nguy hiểm. Có một chút nhan sắc tr�i cho, h� có nhi�u bạn trai theo đuổi, dần dà trở nên chảnh chẹ đến mức khinh thư�ng ngư�i khác. Chưa hết, h� còn chụp hình tự sướng rồi tung lên mạng xã hội để “câu like�. Những l�i khen ấy ví như “chất xúc tác� làm cho phản ứng hóa h�c của thứ “bom tấn� nổ tung. �ôi khi chỉ vì quá tự tin vào chút sắc đẹp và năng lực nào đó, h� tạo một bộ ảnh thật nóng b�ng để tự phong mình là hot girl hay hot boy. Rồi nghiễm nhiên bước vào showbiz như một tên “hai lúa� đổi đ�i. Nếu h� có thật lực để thực sự khẳng định mình nh� những cơ hội đó thì còn chấp nhận được. Hoặc lố bịch hơn ! N�n văn hóa bây gi�, ngư�i ta tạo danh tiếng và thương hiệu của mình cho nhi�u ngư�i biết đến bằng những vụ tai tiếng. Tai tiếng sẽ hóa thành nổi tiếng sau một đêm thức trắng vì phải đối diện với dư luận.

�ứng trước những hiện trạng trên, Thạc sĩ Nguyễn Hoàng Khắc HiếuGiảng viên tâm lý h�c, �H Sư phạm Tp. HCM đã phát biểu: Thực sự thì “căn bệnh� ảo tưởng – thổi phồng chính mình – giới trẻ th�i nào cũng mắc vì đó là một “tác dụng phụ� tương đối phổ biến trong giai đoạn thai nghén ước mơ và định hình lý tưởng của tuổi trẻ. Nói dễ hiểu hơn, chúng ta dễ ảo tưởng trong lúc biến ước mơ thành hiện thực. Không phải khi ôm ấp những lý tưởng cuộc sống mà chúng ta bị coi là ảo tưởng đâu ! Nhưng khi vì quá ngưỡng v�ng tương lai mà quên mất việc đảm nhận đ�i sống mình trong lúc hiện tại mà ta trở nên ngư�i ảo tưởng.

Thực tế cho thấy, cư�ng điệu hóa bản thân mình để tránh những cú sốc tâm lý khi nhận ra sự thật phũ phàng v� thực lực của mình từ những thất bại, từ sự bị phê bình…�ó là cách tự vệ tránh cho cái tôi bớt bị tổn thương. Tôi là ai khi để mặc cho n�n văn hóa thế tục nhào nặn ?

-Ảo tưởng “không đủ�: đây là căn bệnh xuất phát từ những ngư�i có khuynh hướng cầu toàn. H� không bao gi� chấp nhận những gì mình đang có, h� muốn nhi�u hơn rồi lao đầu vào việc kiếm ti�n không biết mệt m�i. Nếu như h� nỗ lực trong những năng lực bản thân thì đây là ngư�i có chí tiến thủ. Nhưng vì h� tự cho mình là tài gi�i, và ước muốn những gì vượt quá tầm tay. Như thế, h� đã ảo tưởng v� chính mình, và căn bệnh trầm cảm đến với h� một cách tự nhiên, thế rồi h� tiếp tục lao đầu vào công việc để lắp đi những khoảng trống vô nghĩa trong cuộc đ�i. Cuối cùng, h� mất hết những tương quan giúp h� lớn lên và trưởng thành để có thể nói: tôi là chính mình.

-Ảo tưởng v� quy�n sở hữu: H� tự nhủ: “Tôi sở hữu vì thế, tôi hiện hữu�. Với xác quyết ấy, tôi càng sở hữu nhi�u thứ thì sự hiện hữu của tôi càng phong phú. Thật ra, h� đã đánh đồng giá trị của một nhân vị với những gì ngư�i đó sở hữu. �âu phải vì tôi có nhi�u của cải vật chất mà tôi là tôi hơn ? Hay đâu phải vì tôi làm được công kia việc n� hữu ích cho đ�i cách nào đó mà tôi là tôi hơn ? Biết đâu vì một chút tiếng khen ngư�i đ�i hoặc mua chuộc danh dự mà làm những đi�u tôi không muốn ! Có thể tôi mất tự do và đánh mất mình trong những việc như thế. �i�u mình tưởng là tốt đẹp và hữu ích, hóa ra lại là cái cầm tù chính mình bao lâu. Những cái tôi đang sở hữu, cái “có�, chưa chắc đã giúp tôi sống là mình hơn đâu !

-Ảo tưởng mình luôn “đúng�: Eckhart Tolle đã khẳng định: chẳng có gì củng cố cho cái tôi của bạn hơn việc cho rằng bạn luôn luôn đúng. Cho rằng mình luôn luôn đúng là tự đồng nhất mình với một quan điểm, một cách suy tư ở trong bạn. Chúng ta thấy rằng bằng cách chứng minh ngư�i khác sai lầm, nghĩa là tự cho mình đúng, hay than phi�n những sai lầm của ngư�i khác đồng nghĩa với việc xác thực mình vô tội. �ôi khi h� phải cạn l�i để chứng minh hoặc bào chữa cho quan điểm của mình một cách lố bịch và trắng trợn vì h� nghĩ rằng ai chống lại quan điểm của tôi là tấn công chính tôi, đụng chạm đến cái tôi dễ bị tổn thương này. Xét cho cùng, những quan niệm mà h� cho rằng đúng đi nữa cũng chẳng giúp h� mở ra với tha nhân và thực tại đ�i sống mà còn bị coi là một kẻ cầm tù sự thật. Và như thế, h� giam hãm chính mình, tắt một l�i: h� không thể là mình.

– Ảo tưởng toàn năng: há»� tá»± cho mình là ngÆ°á»�i có đầu óc bách khoa, thông thiên kinh vạn quyển; hiển nhiên há»� trở thành vị cứu tinh giải đáp cho má»�i vấn Ä‘á»� và sẵn sàng giúp đỡ bất cứ ai tìm đến vá»›i há»�. NhÆ°ng việc ngÆ°á»�i thì sáng mà việc mình thì quáng. Há»� quay quắt trong tình trạng bế tắc của bản thân mà cách há»� Ä‘Æ°a ra hÆ°á»›ng giải quyết là quên Ä‘i nhu cầu của bản thân để tìm cách đáp ứng má»�i nhu cầu tha nhân. Thá»±c ra, đây là má»™t hình thức chạy trốn thá»±c tại. Trong khi đó, há»� được ngÆ°á»�i Ä‘á»�i khen là siêng năng và nhiệt tình phục vụ công ích. Ä�iá»�u này càng làm cho há»� trở nên ảo tưởng rằng mình hữu ích và có giá trị. Cuối cùng, há»� mất tá»± do để thá»±c hiện những dá»± phóng của mình. Nói cách khác, há»� đánh mất chính mình trong việc mình làm.

-Ảo tưởng mình là trung tâm vũ trụ: ngư�i có khuynh hướng này thư�ng thích đi tiên phong và tự coi mình là chuẩn mực: “Hãy coi tôi làm và hãy làm theo�, đôi khi h� mượn l�i Chúa Giêsu nói mà áp dụng cho mình: “Không có tôi, các bạn không làm gì được�. Vì mang tâm thức đó, h� thích áp đặt lệnh truy�n lên ngư�i khác và tỉ mỉ hướng dẫn từng bước từng bước một như thể cầm tay em nh� mà chỉ vẽ. Từ đó, h� không còn cho ngư�i khác không gian để sáng tạo trong m�i việc, thế nên, việc đã hoàn thành mà những ngư�i hợp tác lại không cảm thấy th�a đáng vì những yêu sách của h�. Thế giới của h� là khuôn đúc và luật lệ nên h� cũng thao túng ngư�i khác bằng thái độ của kẻ h�c nhi�u hiểu rộng. Tắt một l�i, h� ảo tưởng mình là “cái rốn� của vũ trụ.

-Ảo tưởng v� đạo đức: Trong hành trình tâm linh, h� cũng nhận được ơn an ủi thiêng liêng cách nào đó. Thế nhưng, h� tưởng mình đã đạo đức trổi vượt mà không cần đến ngư�i khác hướng dẫn. H� thích nghĩ ra những kiểu sống đạo đức khác ngư�i (lập dị) như thể mình trở thành tu luật cho chính mình. Với tính cách chú tr�ng hình thức, h� lại càng bám víu vào những hoạt động bên ngoài mà quên trao dồi đ�i sống nội tâm. H� thích t� ra đạo mạo và cung kính với những gì được coi là thiêng liêng một cách quá đáng. H� tự tạo cho mình một hào quang với sự an toàn giả tạo. Có ai đến với h�, h� sẵn sàng giúp đỡ và thích nói năng và khuyên bảo như những bậc lão thành lâu năm kinh nghiệm trong hành trình tâm linh. H� không còn xa Nước Thiên Chúa nữa đâu !

Với một loạt danh sách đã được khảo sát, thiết tưởng, nó chưa gồm tóm hết m�i vấn đ� và m�i đối tượng. Thực vậy, m�i lãnh vực trong đ�i sống đ�u có thể bị chúng ta bóp méo, thế nên, việc ảo tưởng không thể tránh kh�i. Phần còn lại trong việc bổ sung danh sách này là việc của mỗi ngư�i. �i�u cần thiết lúc này, là đưa ra những biện pháp tức th�i và lâu dài để không những giúp giảm đau cho căn bệnh mà còn chữa dứt hẳn cách nào đó ng� hầu giúp chúng ta sống tự do sáng tạo và trung thành trong đ�i sống hằng ngày.

NGUYÊN NHÂN VÀ BIỆN PH�P �ƯỢC �Ề NGHỊ

Như chúng ta đã biết: việc ngư�i thì sáng còn việc mình thì quáng. Thật vậy, h� dễ nhận ra tình trạng ảo tưởng của ngư�i khác nhưng chính mình thì không. Một khi đương sự chưa sẵn sàng trong tình trạng ảo tưởng của mình thì việc áp dụng một biện pháp nào đó là một đi�u bất khả thể. �ể có thể nhận ra những ảo tưởng của mình, cách tốt nhất là soi mình vào những kinh nghiệm của ngư�i khác (phương pháp soi gương). Nghĩa là khi chúng ta nhận ra những ảo tưởng của tha nhân, chúng ta sẽ nhạy bén hơn với những chiêu thức nấp né và tự vệ của mình, từ đó, vạch mặt chỉ tên.

Gi� đây, chúng ta cần phân tích nguyên nhân gây ra chứng bệnh này.

Trước hết, các nhà chuyên môn cho rằng việc ảo tưởng này do n�n văn hóa đương th�i. Trong khi xã hội đ� cao chủ nghĩa cá nhân, thích thể hiện phong cách độc đáo, hưởng thụ khoái lạc không mục đích sống…cộng với sự bùng nổ của cộng đồng mạng và bội thực thông tin, con ngư�i ngày nay sống ảo và co cụm đến vô cảm, đánh mất tương quan và dễ dẫn đến trầm cảm và tự tử vì không dám đối diện với thất bại bởi quá lý tưởng cuộc sống.

Kế đến, một nguyên nhân khác sâu xa hơn, đó là do tổn thương tuổi thơ. Vấn đ� này cần được bàn sâu rộng. Ở đây, chúng ta ghi nhận yếu tố này: do áp lực của tuổi thơ “bất hạnh� mà những đứa bé lớn lên còn mang vết thương lòng đang mưng mủ chưa được chữa lành. Những đứa bé chịu áp lực của cách giáo dục trong gia đình, chịu thiệt thòi trong môi trư�ng h�c đư�ng… đã tạo nơi chúng một tâm thức chống chế, nghĩa là nó luôn tìm cách làm hài lòng m�i ngư�i để giảm bớt áp lực và bạo động của ngư�i lớn. Thế rồi, đến tuổi khôn và trưởng thành, chúng đi tìm sự giải thoát trong những cuốn tiểu thuyết, bộ phim giả tưởng, những tình cảm ước lệ…tất cả khiến chúng xa r�i phút sống hiện tại, quá lý tưởng cuộc sống (như phim). Nỗi ám ảnh ấy đã hút hết nhựa sống của sức trẻ khiến h� đình hoãn nỗ lực dấn thân trong cuộc sống vốn tươi đẹp này.

Như chúng ta đã khẳng định vì đương sự khó nhận ra thực trạng ảo tưởng của mình mà nó phải được tác động từ bên ngoài. Có thể là nh� một thất bại.Chính khi thất bại, đương sự sẽ có th�i gian lượng giá những việc đã qua nh� đó, tiếp tục sống với một quyết tâm thực tế hơn. �ể sáng t� vấn đ� này, chúng ta tìm dẫn chứng trong Kinh Thánh từ thất bại của vị Giám Mục Giuda. Có thể nói, ông là ngư�i sống trong ảo tưởng chính trị. �ã bao lần, cũng như các Tông �ồ khác, ông nghĩ rằng Chúa sẽ đến giải cứu Israel, nhưng không thể kiên nhẫn ch� đợi vì bao cơ hội mà Chúa Giêsu đã b� qua từ lần đánh đuổi con buôn ra kh�i đ�n th� đến khi hóa bánh ra nhi�u nuôi sống dân chúng. Ông nhận ra thiện chí lớn lao của Ngư�i nhưng ông nghĩ rằng cần đưa Chúa vào thế c� triệt buộc như thế, Ngư�i mới có thể trổ tài mà thắng lớn trong chiêu bài chính trị này. Ông quyết định bán Chúa. Nhưng không ng�, sai lầm vẫn là ông ! Thất bại đã khiến ông đánh tan ảo tưởng chính trị của mình.

Tiếp đến, để có thể hóa giải những ảo tưởng này, chúng ta cần phải tái lập lại đ�i sống nội tâm, nơi đó, những bậc thang giá trị đã bị đảo lộn, cần được xem xét kỹ lưỡng hơn với tất cả sự nhận biết chân lý và một đức tin được soi dẫn. Trong khi đức tin được củng cố nh� hành động, chúng ta lại hả h�ng ch� sung sao ? Không hiểu biết đầy đủ v� thực tại đ�i sống, đồng th�i, không biết những ước muốn nào của mình có thể thực hiện trước hoặc sau, chúng ta dễ ảo tưởng mà nghĩ rằng cứ để dòng đ�i cuốn trôi ắt sự gì đến sẽ đến. Quả thật, cơ hội đã đến, nhưng vì quá mơ tưởng, tách mình ra kh�i phút sống hiện tại, chúng ta chưa sẵn sàng xông trận thì thành công sẽ là không tưởng và vô v�ng.

Chúng ta cũng có thể ghi nhận một cách thức hành động khác khá ấn tượng của Chúa trong lịch sử loài ngư�i. Bài h�c từ kinh nghiệm của thánh Phaolô. Như chúng ta biết: có một th�i gian thánh nhân đã sống ảo tưởng v� tôn giáo. Ngài nghĩ rằng đạo Do Thái là nhất với những l�i hứa của Thiên Chúa dành cho một dân riêng là Do Thái. Thế mà, một số ngư�i đã gạt b� mà chạy theo giáo lý của một ông Giêsu nào đó đã bị giết chết trên thập giá. Vì lòng nhiệt thành với đạo giáo, ông đã xin cấp giấy phép để truy lùng và bắt bớ những b�n ngư�i bất trung ấy. Nhưng rồi một cú ngã ngựa định mệnh trên đư�ng �a mát đã đánh tan m�i ảo tưởng trong tâm trí ông và đã tước đoạt khí giới của kẻ bạo hành. Sau đó, ông đã dành ba năm trong sa mạc để được Chúa tôi luyện trở thành khí cụ sắc bén đem ơn cứu độ đến cho m�i ngư�i.

Tiên vàn, chúng ta phải là bác sĩ chữa cho chính mình vì không ai biết mình bằng chính mình. Có rất nhi�u ảo tưởng tồn tại dưới nhi�u hình thức, nó như những thách đố giúp ta lớn lên trong những nghịch cảnh đ�i thư�ng. Ở đây, ngư�i viết chỉ đ� nghị một giải pháp mà cách nào đó đã hàm chứa từ những gì đã trình bày trên. �ó là: đ�c lại lịch sử đ�i mình dưới ánh sáng đức tin trong lịch sử Giáo Hội. Từ kinh nghiệm của vị Giám Mục Giuda hay cuộc biến đổi của thánh Phaolô và nhi�u tư�ng thuật thú vị khác, chúng ta sẽ nhận ra ý Chúa muốn mình hành động cách nào để giải thoát chính mình, và được tự do sống từng phút sống mà Chúa đã đặt để nhi�u ơn sủng và cơ hội thiết thực giúp ta sống tự do và là chính mình.

EYMARD An Mai �ỗ O.Cist.

CGVN