Tháng Năm được gá»i là tháng Äức Mẹ. Tại sao váºy?
Thá»±c ra trong má»™t năm, có tá»›i mấy tháng dâng kÃnh Äức Mẹ láºn. Ngoà i tháng Năm (tục gá»i là tháng hoa) và tháng Mưá»i (tháng Mân côi), tại và i nÆ¡i, ngưá»i ta còn dâng tháng Tám kÃnh Trái tim Mẹ, và tháng ChÃn để kÃnh bảy sá»± Ä‘au đớn Äức Mẹ. Xét theo khÃa cạnh lịch sá» phụng vụ, chúng ta phải Ä‘i từng cấp má»™t: trước tiên là thói tục dà nh ra 30 ngà y để kÃnh Äức Mẹ; và kế đó là tục gắn và o giai Ä‘oạn nà o trong năm dương lịch.
Tục lệ dà nh ra má»™t tháng để kÃnh Äức Mẹ xem ra phát xuất từ thế ká»· thứ VI nÆ¡i và i tu sÄ© bên Ai cáºp. Thưá»ng thưá»ng, để dá»n mình mừng lá»… nà o đó, các tÃn hữu quen dà nh ra má»™t và i ba ngà y trước để chuẩn bị tâm hồn, như chúng ta thấy các lá»… vá»ng, các tuần tam nháºt cá»u nháºt, và cách riêng hai mùa Chay và mùa Vá»ng để chuẩn bị lá»… Phục Sinh và Giáng Sinh. Thế nhưng các tu sÄ© bên Ai Cáºp, và o mùa Giáng Sinh, thì không những há» tổ chức những lá»… nghi mừng biến cố Chúa ra Ä‘á»i, nhưng liá»n vá»›i mầu nhiệm cá»§a Chúa Cứu Thế, há» còn gắn thêm những biến cố cá»§a Äức Maria nữa. Vì váºy, suốt từ ngà y 10 tháng Mưá»i Hai cho tá»›i 8 tháng Giêng, má»—i ngà y há» suy niệm Kinh Thánh, chú giải và rút ra má»™t bà i há»c cho Ä‘á»i sống hà ng ngà y.
Sang thá»i Trung cổ, và o thế ká»· XI, thì các Giáo Há»™i Äông phương dâng tháng Tám kÃnh Äức Mẹ. Trá»ng tâm là lá»… Mẹ lên trá»i ngà y 15; và há» dâng 15 ngà y trước để chuẩn bị và 15 ngà y kế để tiếp nối. Dù sao thì ta thấy hai tục lệ vừa nói gắn liá»n vá»›i lịch phụng vụ.
Còn bên các Giáo Há»™i Tây phương thì khác, tục lệ dà nh tháng Năm để kÃnh Äức Mẹ không gắn vá»›i má»™t lá»… phụng vụ, nhưng dá»±a trên má»™t thói tục dân gian mà Giáo Há»™i muốn cải biến. Tại nhiá»u nÆ¡i bên Âu châu, tháng Năm trùng vá»›i mùa xuân; mà thói tục nhiá»u nÆ¡i đã tổ chức những lá»… há»™i, tỉ như tại Rôma, ngưá»i ta mở ra há»™i hoa, vá»›i những trò chÆ¡i, triển lãm dâng kÃnh thần Hoa. Và o dịp ấy, cÅ©ng có những cuá»™c thi Ä‘ua sắc đẹp giữa các thiếu nữ, những dịp để các cô các cáºu là m tình nữa. Tưởng cÅ©ng nên biết là không phải riêng gì tại Rôma, mà tại nhiá»u nÆ¡i khác bên Âu châu cÅ©ng có những cảnh tương tá»± khi tháng Năm đến. Thá»±c ra khung cảnh thiên nhiên dá»… đưa tá»›i những tâm tình ấy; tháng Năm là tháng ấm cá»§a mùa xuân, thiên nhiên đầy những hoa nở vá»›i hương thÆ¡m ngà o ngạt, là m cho con ngưá»i cảm thấy sảng khoái, vui tươi. Nhằm thánh hóa những phong tục dân gian, các tÃn hữu muốn hướng những tâm tình tá»± nhiên lên đức Trinh nữ Maria, ngưá»i trinh nữ kiá»u diá»…m, không vì nhan sắc tá»± nhiên cho bằng vì vẻ đẹp linh hồn, không há» vướng mắc tì ố cá»§a tá»™i lá»—i.
Váºy tục lệ dâng tháng hoa cho Äức Maria bắt đầu từ thá»i nà o?
Xét vì đây là má»™t tâm tình bá»™c phát cá»§a các tÃn hữu, chứ không phải do quyết định cá»§a Giáo quyá»n, nên không có má»™t nháºt kỳ nhất định. Và o thế ká»· XIII, vua Alfonso X nước Tây Ban Nha đã sáng tác má»™t bà i thÆ¡, trong đó có Ä‘oạn hô hà o dà nh tháng Năm để ca ngợi Äức Maria. Thế thì hiểu là tục lệ ấy chắc là đã có từ trước.
Bên Äức, và o thế ká»· thứ XIV, chân phước Henrico Suso, Dòng Äaminh, đã bắt đầu trồng hoa trong nhà dòng và o tháng Tư, để có thể lấy hoa kết triá»u thiên đội lên tượng Äức Mẹ và o đầu tháng Năm. Nên biết là , Henrico là má»™t nhà giảng thuyết bình dân thá»i đó, nên chắc rằng ngà i đã tuyên truyá»n để cho bổn đạo cÅ©ng bắt chước mình.
Hai thế ká»· sau, má»™t cha Dòng Benedicto, Wolfango Seidl, đã viết táºp sách nhá» tá»±a đỠ“Tháng 5 thiêng liêngâ€, trong đó đỠnghị những phương thức cầu nguyện hay những lá»… nghi để thay thế những thói quen phà m tục.
Sang thế ká»· XVII, ngưá»i ta đã thấy nhiá»u nÆ¡i tổ chức những buổi rước hoa và o ngà y đầu tháng Năm và trong các Chúa Nháºt trong tháng đó; đồng thá»i, vá»›i việc Ä‘á»c kinh cầu Äức Mẹ và những bà i ca khác. Ngoà i việc dâng hoa thiên nhiên, các tÃn hữu cÅ©ng được khuyến khÃch dâng những hoa thiêng liêng là các việc là nh nhân đức cho Äức Mẹ. Nhằm thể hiện những mục tiêu ấy, nhiá»u tác giả (đặc biệt là các cha Dòng Tên) đã soạn ra những sách trình bà y Ä‘á»i sống cá»§a Äức Maria, vá»›i những tư tưởng rút từ Kinh Thánh, các Giáo phụ, các nhà tu đức, ngõ hầu các tÃn hữu có thể chiêm ngưỡng vẻ đẹp tinh thần cá»§a Mẹ mà bắt chước. Những sáng kiến tá»± phát cá»§a các cá nhân từ các gia đình, trưá»ng há»c, tu viện, dần dần được quảng bá rá»™ng, Ä‘i và o các hỠđạo.
Sang thế ká»· XIX, Äức Giáo Hoà ng Pio VII, để ghi nhá»› việc mình được trả vá» Rôma và o tháng Năm năm 1814, sau thá»i gian bị Napoleon giam lá»ng tại Paris, đã khuyến khÃch việc cá» hà nh tháng Năm dâng kÃnh Äức Maria. Các vị kế nhiệm cÅ©ng khuyến khÃch tục lệ ấy; đặc biệt và o thá»i đại gần đây, và o năm 1954, Äức Giáo Hoà ng Pio XII đã thiết láºp lá»… kÃnh “Äức Maria Nữ Vương Trá»i Äất” và o ngà y kết thúc tháng Năm. Lịch phụng vụ canh tân sau Công Äồng Vatican II đã dá»i lá»… nà y sang ngà y 22 tháng Tám, bát nháºt lá»… “Äức Mẹ Hồn Xác Lên Trá»i”, và thay và o đó bằng lá»… “Äức Mẹ Thăm Viếng”.
Thế còn tháng Mưá»i có liên hệ gì vá»›i việc tôn kÃnh Äức Maria?
Tháng Mưá»i quen gá»i là tháng Mân Côi, không phải bởi vì hoa mân côi nở và o tháng Mưá»i cho bằng, vì đã có lá»… kÃnh Äức Mẹ vá»›i tước hiệu “Nữ Vương Rất Thánh Mân Côi”. Tuy việc lần chuá»—i Mân Côi đã có từ thá»i Trung cổ, nhưng lá»… phụng vụ kÃnh Äức Mẹ Mân Côi chỉ má»›i được Äức Giáo Hoà ng Pio V thà nh láºp và o năm 1573, để tạ Æ¡n Chúa sau cuá»™c chiến thắng cá»§a đạo quân Công Giáo ở Lepanto và o ngà y 7 tháng Mưá»i năm 1571. Lúc đầu, ngà y lá»… đó được cá» hà nh và o Chúa Nháºt đầu tháng Mưá»i; nhưng từ năm 1913, lá»… nà y đã được ấn định và o ngà y 7 tháng Mưá»i như hiện nay.
Há»a theo tục lệ đã có và o tháng Năm, má»™t số tu sÄ© cÅ©ng muốn dâng tháng Mưá»i, tháng cá»§a mùa gặt bên Âu châu, cho Äức Maria. Và o năm 1581, má»™t tu sÄ© Dòng Phanxicô, ngưá»i Äức, tên là Fridolino Nurnberg đã viết cuốn sách mang tá»±a Ä‘á»: â€Mùa thu thiêng liêngâ€, vá»›i đưá»ng hướng giống như â€tháng Năm thiêng liêngâ€. Phần Dòng Äaminh, thì quảng bá việc chuẩn bị lá»… Mân Côi vá»›i 15 ngà y trước đó, và kéo dà i ra suốt tháng Mưá»i. DÄ© nhiên, thay vì dâng hoa như hồi tháng Năm, việc đạo đức chÃnh cá»§a tháng Mưá»i để tôn kÃnh Äức Mẹ là lần chuá»—i Mân Côi. Tại các nhà thá» cá»§a Dòng Äaminh, các cha cÅ©ng dùng dịp nà y để tổ chức những buổi giảng thuyết, không những vá» Äức Maria mà còn vá» toà n bá»™ đức tin Kitô giáo, được tóm lại trong 15 mầu nhiệm kÃnh nhá»› việc Nháºp Thể và Cứu Chuá»™c cá»§a Äức Kitô. Tục lệ nà y được đẩy mạnh hÆ¡n nữa trong những thế ká»· XIX và XX, vá»›i những lá»i hô hà o cá»§a các Äức Giáo Hoà ng, kể từ Äức Leô XIII, và vá»›i hai lần Äức Mẹ hiện ra tại Lourdes và Fatima.
Thế còn hai tháng Tám và tháng ChÃn?
Tục lệ nà y chưa được phổ thông lắm. Nguồn gốc cÅ©ng tương tá»± như tháng Mân Côi, nghÄ©a là bắt đầu từ má»™t lá»… phụng vụ kÃnh Äức Mẹ rồi kéo dà i ra cả tháng. Nói khác Ä‘i, dá»±a và o lá»… kÃnh Mẫu Tâm Äức Maria, trước đây kÃnh ngà y 15 tháng Tám, và lá»… kÃnh 7 sá»± thương khó Äức Bà , kÃnh ngà y 15 tháng ChÃn. Xét vá» lịch sá», phải nói rằng, lá»… kÃnh bảy sá»± thương khó Äức Mẹ có trước, do các cha Dòng Tôi Tá»› Äức Mẹ cổ động: lúc đầu chỉ là má»™t lá»… trong Dòng và mãi tá»›i thế ká»· XIX (năm 1814) má»›i được phổ biến ra toà n thể Há»™i Thánh. Các cha cÅ©ng là những ngưá»i cổ động việc suy gẫm bảy sá»± thương khó Äức Bà ; đó là :
– 1) Lá»i tiên tri Simeon như lưỡi gươm đâm thâu qua tâm hồn;
– 2) Việc chạy trốn qua Ai Cáºp;
– 3) Việc lạc mất Chúa Giêsu trong Ä‘á»n thá»;
– 4) Gặp Chúa Giêsu trên đưá»ng khổ giá;
– 5) Việc chứng kiến Chúa đóng Ä‘inh và o tháºp giá và bị lưỡi đòng đâm thâu;
– 6) Việc hạ xác Chúa;
– 7) Việc mai táng Chúa trong má»™.
Việc suy gẫm má»—i chặng kèm theo việc Ä‘á»c 7 kinh KÃnh Mừng.
Còn lá»… kÃnh “Trái Tim Äức Mẹ” thì chỉ má»›i được thà nh láºp và o năm 1944, sau khi Äức Giáo Hoà ng Pio XII dâng thế giá»›i cho Trái Tim Äức Mẹ. Tuy nhiên, việc sùng kÃnh Trái Tim Äức Mẹ đã có từ thế ká»· XVII, do những tác phẩm cá»§a thánh Gioan Eudes. Lúc đầu, lá»… kÃnh Mẫu Tâm được đặt và o ngà y 22 tháng Tám, tức là bát nháºt cá»§a lá»… Äức Mẹ Hồn Xác Lên Trá»i. Nhưng lịch phụng vụ cải tổ sau Công Äồng Vatican II đã đặt lá»… nà y và o ngà y thứ bảy liá»n sau lá»… Thánh Tâm Chúa Giêsu. Xét vá» nguồn gốc, thì việc dà nh tháng Tám cho Mẫu Tâm còn quá má»›i mẻ. Thêm và o đó, do việc xê dịch lá»… phụng vụ qua tháng khác, chắc là lá»… nà y khó tồn tại.
Váºy má»™t năm có 12 tháng, mà hết 4 tháng kÃnh Äức Mẹ rồi; như váºy có lẽ hÆ¡i nhiá»u đấy chứ?
Nhiá»u Ãt còn tùy những yếu tố khác nữa. Có lẽ cần thêm rằng, không những lòng đạo đức bình dân đã dà nh đôi ba tháng trong năm để kÃnh Äức Mẹ, mà hằng tuần, há» còn dà nh ra má»™t ngà y cho Äức Maria nữa, tức là ngà y thứ bảy. Tục lệ nà y đã trở nên phổ biến từ thế ká»· thứ XI. Thêm và o đó, là những ngà y lá»… rải rác suốt năm phụng vụ. Thoạt tiên xem ra hÆ¡i nhiá»u, choán chá»— dà nh cho Chúa hay cho các vị thánh khác. Sá»± thá»±c không phải như váºy.
Từ Công Äồng Vatican II, lòng sùng kÃnh Äức Maria đã chuyển hướng nhiá»u. Äức Maria không phải chỉ là đối tượng (Ä‘Ãch Ä‘iểm) cá»§a lòng đạo đức sùng kÃnh cá»§a chúng ta, nhưng Äức Maria còn trở nên mẫu gương cá»§a lòng đạo đức nữa. Nói khác Ä‘i, không những chúng ta dâng lá»i cầu nguyện, chúc tụng lên Äức Maria, nhưng chÃnh Äức Maria là mẫu gương dạy chúng ta biết cách cầu nguyện ca khen Thiên Chúa nữa; tháºm chà Äức Maria cùng vá»›i chúng ta chung lá»i cầu nguyện chúc tụng Chúa. Ta có thể lấy má»™t và dụ: trong kinh chiá»u má»—i ngà y, khi xướng lên bà i ca “Magnificat†(Linh hồn tôi ngợi khen Äức Chúa), Giáo Há»™i không những là mượn lấy lá»i cá»§a Äức Maria để chúc tụng Thiên Chúa, mà ra như còn muốn má»i Äức Maria tá»›i để hợp vá»›i tất cả cá»™ng Ä‘oà n tÃn hữu ca ngợi Chúa. Hiểu như váºy, việc tôn kÃnh Äức Maria không còn choán chá»— cá»§a Chúa.
Chúng ta có thể nói rằng, những tâm tình cầu nguyện dà nh cho Äức Maria sau cùng là sẽ hướng vá» Äức Kitô, bởi vì Äức Maria muốn cho chúng ta tiến gần tá»›i Äức Kitô hÆ¡n. Äối lại, trong tất cả các mầu nhiệm cá»§a Äức Kitô, chúng ta Ä‘á»u thấy Äức Maria ở bên cạnh. Äây là má»™t chương trình huấn giáo mục vụ mà Giáo Há»™i muốn nhằm tá»›i từ Công Äồng Vatican II: là m sao cho Äức Maria trở thà nh khuôn mẫu cá»§a Ä‘á»i sống đạo đức cá»§a ngưá»i tÃn hữu, theo nghÄ©a là là m sao chúng ta há»c biết nÆ¡i Äức Mẹ cách thá» phượng Thiên Chúa cách đúng đắn, cách riêng qua việc thông dá»± và o chương trình cứu chuá»™c cá»§a Chúa Kitô: sẵn sà ng tuân theo ý định cá»§a Thiên Chúa, sẵn sà ng dâng hiến cuá»™c Ä‘á»i để phục vụ Thiên Chúa và tha nhân, khẩn nà i van xin cho nhân loại được hưởng Æ¡n cứu độ,.v.v…
Lm. Giuse Phan Tấn Thà nh, OP.
catechesis.net


[…] Nguồn: giaoxutanviet.com […]