TẠI SAO TH�NG NĂM �ƯỢC COI LÀ TH�NG �ỨC MẸ?

Tháng Năm được g�i là tháng �ức Mẹ. Tại sao vậy?

Thực ra trong một năm, có tới mấy tháng dâng kính �ức Mẹ lận. Ngoài tháng Năm (tục g�i là tháng hoa) và tháng Mư�i (tháng Mân côi), tại vài nơi, ngư�i ta còn dâng tháng Tám kính Trái tim Mẹ, và tháng Chín để kính bảy sự đau đớn �ức Mẹ. Xét theo khía cạnh lịch sử phụng vụ, chúng ta phải đi từng cấp một: trước tiên là thói tục dành ra 30 ngày để kính �ức Mẹ; và kế đó là tục gắn vào giai đoạn nào trong năm dương lịch.

Tục lệ dành ra một tháng để kính �ức Mẹ xem ra phát xuất từ thế kỷ thứ VI nơi vài tu sĩ bên Ai cập. Thư�ng thư�ng, để d�n mình mừng lễ nào đó, các tín hữu quen dành ra một vài ba ngày trước để chuẩn bị tâm hồn, như chúng ta thấy các lễ v�ng, các tuần tam nhật cửu nhật, và cách riêng hai mùa Chay và mùa V�ng để chuẩn bị lễ Phục Sinh và Giáng Sinh. Thế nhưng các tu sĩ bên Ai Cập, vào mùa Giáng Sinh, thì không những h� tổ chức những lễ nghi mừng biến cố Chúa ra đ�i, nhưng li�n với mầu nhiệm của Chúa Cứu Thế, h� còn gắn thêm những biến cố của �ức Maria nữa. Vì vậy, suốt từ ngày 10 tháng Mư�i Hai cho tới 8 tháng Giêng, mỗi ngày h� suy niệm Kinh Thánh, chú giải và rút ra một bài h�c cho đ�i sống hàng ngày.

Sang th�i Trung cổ, vào thế kỷ XI, thì các Giáo Hội �ông phương dâng tháng Tám kính �ức Mẹ. Tr�ng tâm là lễ Mẹ lên tr�i ngày 15; và h� dâng 15 ngày trước để chuẩn bị và 15 ngày kế để tiếp nối. Dù sao thì ta thấy hai tục lệ vừa nói gắn li�n với lịch phụng vụ.

Còn bên các Giáo Hội Tây phương thì khác, tục lệ dành tháng Năm để kính �ức Mẹ không gắn với một lễ phụng vụ, nhưng dựa trên một thói tục dân gian mà Giáo Hội muốn cải biến. Tại nhi�u nơi bên Âu châu, tháng Năm trùng với mùa xuân; mà thói tục nhi�u nơi đã tổ chức những lễ hội, tỉ như tại Rôma, ngư�i ta mở ra hội hoa, với những trò chơi, triển lãm dâng kính thần Hoa. Vào dịp ấy, cũng có những cuộc thi đua sắc đẹp giữa các thiếu nữ, những dịp để các cô các cậu làm tình nữa. Tưởng cũng nên biết là không phải riêng gì tại Rôma, mà tại nhi�u nơi khác bên Âu châu cũng có những cảnh tương tự khi tháng Năm đến. Thực ra khung cảnh thiên nhiên dễ đưa tới những tâm tình ấy; tháng Năm là tháng ấm của mùa xuân, thiên nhiên đầy những hoa nở với hương thơm ngào ngạt, làm cho con ngư�i cảm thấy sảng khoái, vui tươi. Nhằm thánh hóa những phong tục dân gian, các tín hữu muốn hướng những tâm tình tự nhiên lên đức Trinh nữ Maria, ngư�i trinh nữ ki�u diễm, không vì nhan sắc tự nhiên cho bằng vì vẻ đẹp linh hồn, không h� vướng mắc tì ố của tội lỗi.

Vậy tục lệ dâng tháng hoa cho �ức Maria bắt đầu từ th�i nào?

Xét vì đây là một tâm tình bộc phát của các tín hữu, chứ không phải do quyết định của Giáo quy�n, nên không có một nhật kỳ nhất định. Vào thế kỷ XIII, vua Alfonso X nước Tây Ban Nha đã sáng tác một bài thơ, trong đó có đoạn hô hào dành tháng Năm để ca ngợi �ức Maria. Thế thì hiểu là tục lệ ấy chắc là đã có từ trước.

Bên �ức, vào thế kỷ thứ XIV, chân phước Henrico Suso, Dòng �aminh, đã bắt đầu trồng hoa trong nhà dòng vào tháng Tư, để có thể lấy hoa kết tri�u thiên đội lên tượng �ức Mẹ vào đầu tháng Năm. Nên biết là, Henrico là một nhà giảng thuyết bình dân th�i đó, nên chắc rằng ngài đã tuyên truy�n để cho bổn đạo cũng bắt chước mình.

Hai thế ká»· sau, má»™t cha Dòng Benedicto, Wolfango Seidl, đã viết tập sách nhá»� tá»±a Ä‘á»� “Tháng 5 thiêng liêngâ€�, trong đó Ä‘á»� nghị những phÆ°Æ¡ng thức cầu nguyện hay những lá»… nghi để thay thế những thói quen phàm tục.

Sang thế kỷ XVII, ngư�i ta đã thấy nhi�u nơi tổ chức những buổi rước hoa vào ngày đầu tháng Năm và trong các Chúa Nhật trong tháng đó; đồng th�i, với việc đ�c kinh cầu �ức Mẹ và những bài ca khác. Ngoài việc dâng hoa thiên nhiên, các tín hữu cũng được khuyến khích dâng những hoa thiêng liêng là các việc lành nhân đức cho �ức Mẹ. Nhằm thể hiện những mục tiêu ấy, nhi�u tác giả (đặc biệt là các cha Dòng Tên) đã soạn ra những sách trình bày đ�i sống của �ức Maria, với những tư tưởng rút từ Kinh Thánh, các Giáo phụ, các nhà tu đức, ngõ hầu các tín hữu có thể chiêm ngưỡng vẻ đẹp tinh thần của Mẹ mà bắt chước. Những sáng kiến tự phát của các cá nhân từ các gia đình, trư�ng h�c, tu viện, dần dần được quảng bá rộng, đi vào các h� đạo.

Sang thế ká»· XIX, Ä�ức Giáo Hoàng Pio VII, để ghi nhá»› việc mình được trả vá»� Rôma vào tháng Năm năm 1814, sau thá»�i gian bị Napoleon giam lá»�ng tại Paris, đã khuyến khích việc cá»­ hành tháng Năm dâng kính Ä�ức Maria. Các vị kế nhiệm cÅ©ng khuyến khích tục lệ ấy; đặc biệt vào thá»�i đại gần đây, vào năm 1954, Ä�ức Giáo Hoàng Pio XII đã thiết lập lá»… kính “Ä�ức Maria Nữ VÆ°Æ¡ng Trá»�i Ä�ất” vào ngày kết thúc tháng Năm. Lịch phụng vụ canh tân sau Công Ä�ồng Vatican II đã dá»�i lá»… này sang ngày 22 tháng Tám, bát nhật lá»… “Ä�ức Mẹ Hồn Xác Lên Trá»�i”, và thay vào đó bằng lá»… “Ä�ức Mẹ Thăm Viếng”.

Thế còn tháng Mư�i có liên hệ gì với việc tôn kính �ức Maria?

Tháng MÆ°á»�i quen gá»�i là tháng Mân Côi, không phải bởi vì hoa mân côi nở vào tháng MÆ°á»�i cho bằng, vì đã có lá»… kính Ä�ức Mẹ vá»›i tÆ°á»›c hiệu “Nữ VÆ°Æ¡ng Rất Thánh Mân Côi”. Tuy việc lần chuá»—i Mân Côi đã có từ thá»�i Trung cổ, nhÆ°ng lá»… phụng vụ kính Ä�ức Mẹ Mân Côi chỉ má»›i được Ä�ức Giáo Hoàng Pio V thành lập vào năm 1573, để tạ Æ¡n Chúa sau cuá»™c chiến thắng của đạo quân Công Giáo ở Lepanto vào ngày 7 tháng MÆ°á»�i năm 1571. Lúc đầu, ngày lá»… đó được cá»­ hành vào Chúa Nhật đầu tháng MÆ°á»�i; nhÆ°ng từ năm 1913, lá»… này đã được ấn định vào ngày 7 tháng MÆ°á»�i nhÆ° hiện nay.

H�a theo tục lệ đã có vào tháng Năm, một số tu sĩ cũng muốn dâng tháng Mư�i, tháng của mùa gặt bên Âu châu, cho �ức Maria. Vào năm 1581, một tu sĩ Dòng Phanxicô, ngư�i �ức, tên là Fridolino Nurnberg đã viết cuốn sách mang tựa đ�: �Mùa thu thiêng liêng�, với đư�ng hướng giống như �tháng Năm thiêng liêng�. Phần Dòng �aminh, thì quảng bá việc chuẩn bị lễ Mân Côi với 15 ngày trước đó, và kéo dài ra suốt tháng Mư�i. Dĩ nhiên, thay vì dâng hoa như hồi tháng Năm, việc đạo đức chính của tháng Mư�i để tôn kính �ức Mẹ là lần chuỗi Mân Côi. Tại các nhà th� của Dòng �aminh, các cha cũng dùng dịp này để tổ chức những buổi giảng thuyết, không những v� �ức Maria mà còn v� toàn bộ đức tin Kitô giáo, được tóm lại trong 15 mầu nhiệm kính nhớ việc Nhập Thể và Cứu Chuộc của �ức Kitô. Tục lệ này được đẩy mạnh hơn nữa trong những thế kỷ XIX và XX, với những l�i hô hào của các �ức Giáo Hoàng, kể từ �ức Leô XIII, và với hai lần �ức Mẹ hiện ra tại Lourdes và Fatima.

Thế còn hai tháng Tám và tháng Chín?

Tục lệ này chưa được phổ thông lắm. Nguồn gốc cũng tương tự như tháng Mân Côi, nghĩa là bắt đầu từ một lễ phụng vụ kính �ức Mẹ rồi kéo dài ra cả tháng. Nói khác đi, dựa vào lễ kính Mẫu Tâm �ức Maria, trước đây kính ngày 15 tháng Tám, và lễ kính 7 sự thương khó �ức Bà, kính ngày 15 tháng Chín. Xét v� lịch sử, phải nói rằng, lễ kính bảy sự thương khó �ức Mẹ có trước, do các cha Dòng Tôi Tớ �ức Mẹ cổ động: lúc đầu chỉ là một lễ trong Dòng và mãi tới thế kỷ XIX (năm 1814) mới được phổ biến ra toàn thể Hội Thánh. Các cha cũng là những ngư�i cổ động việc suy gẫm bảy sự thương khó �ức Bà; đó là:

– 1) Lá»�i tiên tri Simeon nhÆ° lưỡi gÆ°Æ¡m đâm thâu qua tâm hồn;

– 2) Việc chạy trốn qua Ai Cập;

– 3) Việc lạc mất Chúa Giêsu trong Ä‘á»�n thá»�;

– 4) Gặp Chúa Giêsu trên Ä‘Æ°á»�ng khổ giá;

– 5) Việc chứng kiến Chúa đóng Ä‘inh vào thập giá và bị lưỡi đòng đâm thâu;

– 6) Việc hạ xác Chúa;

– 7) Việc mai táng Chúa trong má»™.

Việc suy gẫm mỗi chặng kèm theo việc đ�c 7 kinh Kính Mừng.

Còn lá»… kính “Trái Tim Ä�ức Mẹ” thì chỉ má»›i được thành lập vào năm 1944, sau khi Ä�ức Giáo Hoàng Pio XII dâng thế giá»›i cho Trái Tim Ä�ức Mẹ. Tuy nhiên, việc sùng kính Trái Tim Ä�ức Mẹ đã có từ thế ká»· XVII, do những tác phẩm của thánh Gioan Eudes. Lúc đầu, lá»… kính Mẫu Tâm được đặt vào ngày 22 tháng Tám, tức là bát nhật của lá»… Ä�ức Mẹ Hồn Xác Lên Trá»�i. NhÆ°ng lịch phụng vụ cải tổ sau Công Ä�ồng Vatican II đã đặt lá»… này vào ngày thứ bảy liá»�n sau lá»… Thánh Tâm Chúa Giêsu. Xét vá»� nguồn gốc, thì việc dành tháng Tám cho Mẫu Tâm còn quá má»›i mẻ. Thêm vào đó, do việc xê dịch lá»… phụng vụ qua tháng khác, chắc là lá»… này khó tồn tại.

Vậy một năm có 12 tháng, mà hết 4 tháng kính �ức Mẹ rồi; như vậy có lẽ hơi nhi�u đấy chứ?

Nhi�u ít còn tùy những yếu tố khác nữa. Có lẽ cần thêm rằng, không những lòng đạo đức bình dân đã dành đôi ba tháng trong năm để kính �ức Mẹ, mà hằng tuần, h� còn dành ra một ngày cho �ức Maria nữa, tức là ngày thứ bảy. Tục lệ này đã trở nên phổ biến từ thế kỷ thứ XI. Thêm vào đó, là những ngày lễ rải rác suốt năm phụng vụ. Thoạt tiên xem ra hơi nhi�u, choán chỗ dành cho Chúa hay cho các vị thánh khác. Sự thực không phải như vậy.

Từ Công Ä�ồng Vatican II, lòng sùng kính Ä�ức Maria đã chuyển hÆ°á»›ng nhiá»�u. Ä�ức Maria không phải chỉ là đối tượng (đích Ä‘iểm) của lòng đạo đức sùng kính của chúng ta, nhÆ°ng Ä�ức Maria còn trở nên mẫu gÆ°Æ¡ng của lòng đạo đức nữa. Nói khác Ä‘i, không những chúng ta dâng lá»�i cầu nguyện, chúc tụng lên Ä�ức Maria, nhÆ°ng chính Ä�ức Maria là mẫu gÆ°Æ¡ng dạy chúng ta biết cách cầu nguyện ca khen Thiên Chúa nữa; thậm chí Ä�ức Maria cùng vá»›i chúng ta chung lá»�i cầu nguyện chúc tụng Chúa. Ta có thể lấy má»™t ví dụ: trong kinh chiá»�u má»—i ngày, khi xÆ°á»›ng lên bài ca “Magnificatâ€� (Linh hồn tôi ngợi khen Ä�ức Chúa), Giáo Há»™i không những là mượn lấy lá»�i của Ä�ức Maria để chúc tụng Thiên Chúa, mà ra nhÆ° còn muốn má»�i Ä�ức Maria tá»›i để hợp vá»›i tất cả cá»™ng Ä‘oàn tín hữu ca ngợi Chúa. Hiểu nhÆ° vậy, việc tôn kính Ä�ức Maria không còn choán chá»— của Chúa.

Chúng ta có thể nói rằng, những tâm tình cầu nguyện dành cho Ä�ức Maria sau cùng là sẽ hÆ°á»›ng vá»� Ä�ức Kitô, bởi vì Ä�ức Maria muốn cho chúng ta tiến gần tá»›i Ä�ức Kitô hÆ¡n. Ä�ối lại, trong tất cả các mầu nhiệm của Ä�ức Kitô, chúng ta Ä‘á»�u thấy Ä�ức Maria ở bên cạnh. Ä�ây là má»™t chÆ°Æ¡ng trình huấn giáo mục vụ mà Giáo Há»™i muốn nhằm tá»›i từ Công Ä�ồng Vatican II: làm sao cho Ä�ức Maria trở thành khuôn mẫu của Ä‘á»�i sống đạo đức của ngÆ°á»�i tín hữu, theo nghÄ©a là làm sao chúng ta há»�c biết nÆ¡i Ä�ức Mẹ cách thá»� phượng Thiên Chúa cách đúng đắn, cách riêng qua việc thông dá»± vào chÆ°Æ¡ng trình cứu chuá»™c của Chúa Kitô: sẵn sàng tuân theo ý định của Thiên Chúa, sẵn sàng dâng hiến cuá»™c Ä‘á»�i để phục vụ Thiên Chúa và tha nhân, khẩn nài van xin cho nhân loại được hưởng Æ¡n cứu Ä‘á»™,.v.v…

Lm. Giuse Phan Tấn Thành, OP.
catechesis.net