Có má»™t câu chuyện cổ Pháºt giáo vá»›i đại ý như sau: Ngà y ná» khi vị Pháºt Ä‘ang ngồi dưới gốc cây, má»™t ngưá»i lÃnh trẻ ăn mặc chỉnh tá» Ä‘i ngang, nhìn vị Pháºt, để ý cân nặng và vẻ máºp mạp cá»§a vị đó, anh nói: “Ông trông như con lợn!†Vị Pháºt bình thản ngước nhìn ngưá»i lÃnh và nói: “Còn anh giống như Thượng đế!†Ngạc nhiên trước nháºn xét đó, ngưá»i lÃnh há»i vị Pháºt: “Tại sao ông nói tôi giống Thượng đế?†Vị Pháºt trả lá»i: “À, chúng ta không tháºt sá»± nhìn thấy những gì bên ngoà i chúng ta, chúng ta nhìn thấy những gì bên trong chúng ta và phóng chiếu nó ra bên ngoà i. Tôi ngồi ở gốc cây nà y cả ngà y và tôi nghÄ© vá» Thượng đế, cho nên khi tôi nhìn ra, tôi thấy như váºy. Còn anh, chắc hẳn anh Ä‘ang nghÄ© vá» những thứ khác!â€
Có má»™t chân lý hiển nhiên trong triết lý cho rằng cái cách chúng ta cảm nháºn và phán xét chịu ảnh hưởng sâu sắc và nhuốm mà u ná»™i tâm cá»§a chÃnh mình. Äó là lý do tại sao không bao giá» có thể hoà n toà n khách quan, và tại sao năm ngưá»i cùng chứng kiến má»™t sá»± việc, nhìn thấy cùng má»™t sá»± váºt, lại có năm câu chuyện rất khác nhau vá» những gì xảy ra. Thánh Tôma Aquinas đã thể hiện Ä‘iá»u đó trong má»™t phương ngôn nổi tiếng: Bất cứ cái gì được tiếp nháºn là được tiếp nháºn theo phương thức cá»§a kẻ tiếp nháºn nó.
Nếu Ä‘iá»u đó đúng, và quả tháºt là như váºy, thì như câu chuyện cổ Pháºt giáo cho thấy, cách chúng ta cảm nháºn vá» ngưá»i khác nói lên rất nhiá»u vá» những gì Ä‘ang diá»…n ra bên trong chúng ta. Bên cạnh những thứ khác, nó cho thấy liệu chúng ta Ä‘ang váºn hà nh trên má»™t tâm thức được chúc phúc hay má»™t tâm thức bị nguyá»n rá»§a.
Chúng ta hãy bắt đầu vá»›i má»™t tâm thức tÃch cá»±c, được chúc phúc: Chúng ta thấy tâm thức đó ở Giê-su, trong cái cách ngưá»i cảm nháºn và cách ngưá»i phán xét. Tâm thức cá»§a ngưá»i là má»™t tâm thức được chúc phúc. Phúc âm mô tả, trong lá»… rá»a tá»™i cá»§a Ngưá»i, tầng trá»i mở ra và giá»ng Chúa Cha vang lên: “Äây là con yêu dấu cá»§a Ta, Ta hà i lòng vá» con.†Và , dưá»ng như, trá»n Ä‘á»i, Chúa Giêsu luôn ý thức theo cách nà o đó lá»i Chúa Cha đã nói vá»›i Ngưá»i: “Con là con được chúc phúc cá»§a Ta!†Vì váºy, Ngưá»i có thể nhìn ra thế giá»›i và nói rằng: “Con được chúc phúc khi con là ngưá»i nghèo, hay khi con bị ngược đãi, hay Ä‘ang bị Ä‘au đớn theo bất kỳ cách gì. Con luôn luôn được chúc phúc, bất kể hoà n cảnh cuá»™c sống cá»§a con ra sao.†Ngưá»i biết chÃnh ngưá»i được chúc phúc, cảm thấy Ä‘iá»u đó, và bởi váºy, có thể váºn hà nh trên má»™t tâm thức được chúc phúc, má»™t tâm thức có thể nhìn ra và thấy những ngưá»i khác và thế giá»›i được chúc phúc.
Buồn thay, đối vá»›i nhiá»u ngưá»i trong số chúng ta, sá»± tháºt lại ngược lại: Chúng ta cảm nháºn những ngưá»i khác và thế giá»›i không thông qua má»™t tâm thức được chúc phúc mà thông qua má»™t tâm thức bị nguyá»n rá»§a. Chúng ta đã bị nguyá»n rá»§a và bởi vì váºy, chúng ta nguyá»n rá»§a ngưá»i khác, theo bất cứ cách tế vi nà o.
Má»™t lá»i nguyá»n rá»§a là gì? Má»™t lá»i nguyá»n rá»§a không phải là má»™t ngôn ngữ mà u mè tuôn ra khá»i miệng ta khi chúng ta bị kẹt giao thông hay khi chúng ta đánh trái bóng Ä‘i tráºt hướng. Có thể cái mà chúng ta nói lúc đó là mất mỹ cảm và rất thô tục, nhưng đó không phải là má»™t lá»i nguyá»n rá»§a. Má»™t lá»i nguyá»n rá»§a còn độc hại hÆ¡n.
Nguyá»n rá»§a là điá»u mình là m khi nhìn ngưá»i mình không thÃch và nghÄ© hoặc nói thế nà y: “Tao ước gì mà y không ở đây! Tao căm ghét sá»± có mặt cá»§a mà y! Tao ước gì mà y cút Ä‘i!†Nguyá»n rá»§a là điá»u chúng ta là m khi cáu bẳn trước những tiếng kêu vui sướng cá»§a má»™t đứa trẻ và nói: “Câm miệng! Äừng là m ta khó chịu!†Nguyá»n rá»§a là điá»u chúng ta là m khi chúng ta nhìn và o má»™t ai đó và nghÄ© hay nói rằng: “Tháºt là má»™t đứa ngu độn! Má»™t tên đần!â€
Nguyá»n rá»§a là cái chúng ta là m bất kỳ khi nà o chúng ta nhìn và o má»™t ngưá»i khác má»™t cách xét nét và nghÄ© hay nói rằng: “Ông nghÄ© ông là ai! Ông nghÄ© ông là nghệ sÄ© à ! Ông nghÄ© ông tà i giá»i hả! Ông chẳng tà i năng gì sất, ông đầy tá»± cao tá»± đại!†Hãy để ý rằng trong má»—i và dụ trên, những gì được nói chÃnh là phản đỠcá»§a những gì Chúa cha đã nói vá»›i Giê-su trong lá»… rá»a tá»™i: “Con là con được chúc phúc cá»§a Ta, con đẹp lòng Ta má»i đà ng!â€
Nếu bất kỳ ai trong số chúng ta có thể chiếu lại cuá»™c Ä‘á»i mình như má»™t cuốn phim, chúng ta sẽ thấy vô số lần, đặc biệt hồi còn trẻ, chúng ta bị nguyá»n rá»§a má»™t cách vi tế, khi chúng ta nghe thấy hay trá»±c cảm thấy những từ: Câm miệng! Mà y nghÄ© mà y là ai! Cút Ä‘i! Chẳng ai muốn mà y ở đây! Mà y chẳng quan trá»ng đến mức ấy! Mà y ngu ngốc! Mà y tá»± cao tá»± đại! Tất cả những lúc đó là lúc năng lượng và lòng nhiệt thà nh cá»§a chúng ta bị coi là mối Ä‘e dá»a, và chúng ta tháºt sá»± bị chà đạp.
Và kết quả tồn dư trong lòng chúng ta là ná»—i hổ nhục, trầm uất, và má»™t tâm thức bị nguyá»n rá»§a. Khác vá»›i Giê-su, chúng ta không nhìn thấy ngưá»i khác và thế giá»›i như được chúc phúc. Thay và o đó, giống như anh lÃnh trẻ nhìn và o vị Pháºt béo ngồi ở gốc cây, lá»i phán xét tá»± phát cá»§a chúng ta tức thì và chết ngưá»i: “Ông trông như con lợn!â€
Bất cứ cái gì được tiếp nháºn là được tiếp nháºn theo phương thức cá»§a kẻ tiếp nháºn nó. Những lá»i phán xét khắc nghiệt cá»§a chúng ta đối vá»›i ngưá»i khác nói Ãt vá» há» nhưng lại nói nhiá»u vá» chúng ta. Sá»± tiêu cá»±c cá»§a chúng ta đối vá»›i ngưá»i khác và thế giá»›i chá»§ yếu bá»™c lá»™ ra chúng ta đã bị bầm dáºp, tổn thương, hổ thẹn và trầm uất như thế nà o – và bản thân chúng ta đã Ãt khi nghe thấy ai nói vá»›i mình: “Ta hà i lòng vá» con!â€
J.B. Thái Hòa dịch
Phanxicovn

