Sức mạnh của l�i khen

Thánh Tôma Aquinô từng nói rằng không khen ai đó khi h� xứng đáng được khen cũng là một tội, vì khi kìm lại l�i khen là chúng ta đang tước đoạt của ngư�i ấy của ăn mà ngư�i ấy cần để sống. Ngài nói đúng. Có lẽ kìm hãm l�i khen không phải là tội, nhưng đó đúng là một sự bần cùng hóa đáng buồn, cho cả ngư�i đáng được khen và ngư�i cố dằn lòng không khen.

Chúng ta không chỉ sống nh� cơm bánh. Chúa Giêsu đã nói vậy. Tâm hồn chúng ta cũng cần được nuôi dưỡng và của ăn của nó là sự thừa nhận, công nhận, và chúc phúc. Tất cả chúng ta đ�u cần được ngư�i khác thừa nhận một cách lành mạnh, mỗi khi chúng ta làm gì đó tốt, để rồi chúng ta có vốn để thừa nhận ngư�i khác khi h� xứng đáng. Chúng ta không thể cho đi những gì chúng ta không có! Rõ ràng rồi. Và như thế, để chúng ta yêu thương và công nhận ngư�i khác, thì chúng ta phải được yêu thương trước, được chúc phúc trước, và được khen ngợi trước. Khen ngợi, công nhận, và chúc phúc là những đi�u hun đúc tâm hồn chúng ta.

Nhưng khen ngư�i khác không chỉ quan tr�ng với ngư�i được khen, mà nó cũng quan tr�ng hệt như thế cho ngư�i đưa ra l�i khen. Khi khen ai đó, là chúng ta cho ngư�i ấy của ăn cần thiết cho tâm hồn, nhưng khi làm thế, chúng ta cũng nuôi dưỡng cho tâm hồn mình. Nó cũng tương tự như chuyện của các nhà hảo tâm. Chúng ta cần trao đi không chỉ bởi ngư�i khác cần đi�u đó mà còn bởi chúng ta không thể nào lành mạnh nếu không trao đi bản thân mình. Sự ngưỡng mộ lành mạnh là nhà hảo tâm của tâm hồn.

Hơn nữa, ngưỡng mộ và khen ngợi ngư�i khác là một việc làm ngoan đạo. Thầy Benoit Standaert đã nói rằng “khen ngợi nảy sinh từ cội nguồn hiện hữu của ta.� Thầy nói thế nghĩa là gì?

Khi khen ngợi và tán dương ngư�i khác, chúng ta đang chạm vào đi�u thâm sâu nhất trong chúng ta, chính là hình ảnh giống Thiên Chúa. Khi khen ngợi ai đó, là chúng ta đang thổi sinh khí vào ngư�i ấy, như Thiên Chúa đã làm vậy. Ngư�i ta cần được khen ngợi. Chúng ta không chỉ sống nh� cơm bánh, và không chỉ sống nh� dưỡng khí.

Hình ảnh giống Thiên Chúa trong chúng ta không phải là một biểu tượng mà là một sinh lực thật nhất trong chúng ta. Vượt trên cái tôi, những tổn thương, kiêu căng, tội lỗi và sự nh� nhen trong tâm trí, thì đi�u thật nhất trong chúng ta chính là lòng cao thượng, nhân từ, hệt như cách Thiên Chúa nhìn xuống thế gian và nói: “Thật tốt đẹp! M�i sự rất tốt đẹp!� Khi sống tốt nhất bản thân mình, nói năng và hành động với sự trưởng thành, thì chúng ta có thể ngưỡng mộ. Thật vậy, sẵn sàng khen ngợi ngư�i khác là dấu chỉ của trưởng thành, và ngược lại. Chúng ta trở nên trưởng thành hơn khi rộng rãi trong l�i khen.

Nhưng chúng ta lại không dễ mở l�i khen ngợi. Hầu hết chúng ta đ�u bị khóa kín trong thất v�ng, chán nản với cuộc đ�i mình đến nỗi rơi vào yếm thế và ghen tị, chạy theo những thứ này hơn là sống nhân đức. Chúng ta biện hộ cho những thứ này bằng nhi�u cách khác nhau, hoặc bằng cách nói rằng cái ngư�i đó nh� hơn mình (hay thật ra là muốn nói chúng ta quá sáng láng và tinh vi nên không thể thấy ấn tượng gì nơi ngư�i khác) hoặc nói rằng khen ngợi chỉ làm ngư�i ta thêm tự đại, và chúng ta sẽ không làm hại cái tôi của ngư�i khác. Tuy nhiên, thư�ng thì lý do thực sự của chúng ta khi kìm nén l�i khen là vì chúng ta thấy mình chưa được khen ngợi cho đủ, và vì thế chúng ta ghen tị cũng như thiếu sức mạnh để khen ngợi ngư�i khác. Tôi đồng cảm mà nói rằng, tất cả chúng ta đ�u bị tổn thương.

Một số ngư�i thấy ngại khi khen ngợi ngư�i khác vì chúng ta tin rằng l�i khen sẽ làm hư ngư�i ta, tâng bốc cái tôi của h� lên. Yêu cho roi cho v�t mà! Nếu chúng ta mở l�i khen, thì nó sẽ đi vào cái đầu của ngư�i ta. Nhưng lý lẽ này không đúng. Một l�i khen chính đáng không bao gi� làm hư ngư�i khác. L�i khen thành thật và đúng đắn khiến ngư�i được nhận thấy thêm khiêm tốn hơn là hư thân. Chúng ta muốn được yêu, bao nhiêu cũng đủ, chỉ không muốn được yêu cách sai lầm thôi.

Nhưng, các bạn có thể nói, còn v� những đứa trẻ xem mình là cái rốn vũ trụ vì chỉ toàn được khen mà không được uốn nắn thì sao? Tình yêu và sự trưởng thành thật sự thì phân biệt được giữa việc khen ngợi những gì đáng khen và thách thức những gì cần được chỉnh đốn trong cuộc đ�i ngư�i khác. Khen ngợi không bao gi� là tâng bốc bừa bãi, nhưng thách thức và chỉnh đốn chỉ có hiệu quả nếu trước đó ngư�i ấy biết được rằng mình được yêu thương và công nhận xứng đáng.

L�i khen chân thật không bao gi� sai. Nó chỉ là công nhận sự thật thôi. Nó là một cưỡng bách đạo đức. Tình yêu cần có khen ngợi. Như l�i thánh Tôma Aquinô, không chấp nhận ngưỡng mộ ngư�i khác khi h� xứng đáng được khen ngợi, là một sai sót, một lỗi phạm, ích kỷ, nh� nhen và thiếu trưởng thành. Ngược lại, khen ngợi ai đó khi h� xứng đáng, là một đức hạnh và trưởng thành.

Quảng đại là cho đi l�i khen, không khác gì cho đi đồng ti�n. Chúng ta không được hà tiện l�i khen. Nhà thần nghiệm thế kỷ 14, John Ruusbroec, đã dạy rằng, “những ai không mở l�i khen ngợi tán dương trên đ�i này thì sẽ bị câm muôn đ�i.�

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn