Ông là ngưá»i dẫn đến các vụ rá» rỉ Vatileak, đưa ra ánh sáng các vụ tai tiếng tà i chánh và mafia ở Vatican. Trong má»™t tác phẩm má»›i, ký giả ngưá»i à kể các vụ lạm dụng tình dục xảy ra ngay tại Vatican.
Từ khi còn nhá», nhà báo Gianluigi Nuzzi đã quen thuá»™c vá»›i nhà thá» là ng
Frioul, nÆ¡i ông thưá»ng được nghỉ hè ở đó. Còn ở trưá»ng tiểu há»c ở Milan, thà nh phố ông luôn an cư ở đây, cô giáo cá»§a ông là em há» cá»§a hồng y Albino Luciani, Tòa giám mục Venise, ngưá»i sau nà y là Äức Gioan-Phaolô I nháºm chức ngà y 16 tháng 8 – 1978, trước khi qua Ä‘á»i đột ngá»™t ba mươi ba ngà y sau đó. “Cô giáo thưá»ng nói cho chúng tôi nghe vá» ngà i, vá» nụ cưá»i và tÃnh đơn sÆ¡ cá»§a ngà iâ€.
Nếu ông đưa ra các chi tiết nà y là để chứng tỠông chẳng có gì chống vá»›i đạo công giáo, cÅ©ng như chống các giáo hoà ng cách riêng, dù ngà y 9 tháng 11 vừa qua, ông vừa phát hà nh quyển sách Tá»™i nguyên tổ (Péché originel, Flammarion) vừa tiếng Pháp vừa tiếng à cùng má»™t lúc. Quyển sách thứ tư cá»§a ông vá» các tiết lá»™ ná»™i bá»™ Vatican. “Ngưá»i ta có thể là tÃn hữu được rá»a tá»™i, có đức tin và là m Ä‘iá»u tra vá» các thể chế tôn giáo, tôi không thấy có vấn đỠgì ở đâyâ€.
“Vatican là má»™t nÆ¡i có những bà máºt vá»›i bao nhiêu là vÅ© khà để chống lại quyá»n uy cá»§a giáo hoà ngâ€. Gianluigi Nuzzi
Sau khi Ä‘iá»u tra vá» cách Ä‘iá»u hà nh đáng ngá» cá»§a Ngân hà ng Vatican (IOR), còn được gá»i là “ngân hà ng giáo hoà ngâ€, mà qua ngân hà ng nà y tiá»n bạc cá»§a mafia và cá»§a các vụ hối lá»™ cá»§a các nhân váºt chÃnh trị được chuyển đến (Vatican SA, éd. Hugo et Cie, 2011); am hiểu cách quản trị tá»± do quá trá»›n cá»§a tà i chánh Quốc gia Vatican (Äức Thánh Cha, Tai tiếng cá»§a Vatican(Sa Sainteté, scandale au Vatican, éd. Privé, 2012), má»™t tai tiếng đã dẫn Äức Bênêđictô XVI đến việc từ nhiệm; cáºp nháºt việc biển thá»§ quỹ dà nh cho ngưá»i nghèo,Â ÄÆ°á»ng thánh giá, (Chemin de croix, Flammarion, 2015), lần nà y ký giả còn cho thấy các vụ lạm dụng tình dục xảy ra ở trưá»ng chuẩn bị-chá»§ng viện Thánh Piô X, ngay dưới vòm Äá»n thá» Thánh Phêrô, chỉ cách Nhà Thánh Marta, nÆ¡i ở cá»§a Äức Phanxicô và i mét.
Trong căn bếp xinh đẹp nÆ¡i ký giả tiếp chúng tôi và o ngà y chúa nháºt tháng 11 nà y, ông Gianluigi Nuzzi 48 tuổi, đầu hói nhẵn giải thÃch, ông muốn trong quyển sách kể “mối dây liên hệ giữa máu, tình dục và tiá»n bạc, xây dá»±ng lại mạng lưới chằng chịt trong đó, giáo hoà ng bị giam giữ như tù nhân, kể cả các vị tiá»n nhiệm trước ngà i. Vatican là nÆ¡i cá»§a những áp lá»±c qua vá», nÆ¡i có những bà máºt vá»›i bao nhiêu là vÅ© khà để chống lại quyá»n uy cá»§a giáo hoà ng, những im lặng đè nặng như các nấm mồ. Má»™t cách có hệ thống, hai khối quyá»n lá»±c chạm trán nhau: những ngưá»i muốn cải cách và những ngưá»i không muốn cải cách, sợ bị khui ra các mưu mô thá»§ Ä‘oạn, giúp đỡ nhau, vì nhu cầu, vì hăm dá»a.
An toà n không trụ vững
Nhân thể, ký giả Nuzzi dò tìm các ngõ ngách má»›i trong các việc xưa cÅ©. Vì sao Äức Gioan-Phaolô I chết? Vì sao má»™t em bé gái Emanuela Orlandi 15 tuổi, con cá»§a má»™t nhân viên Vatican biệt tăm má»™t ngà y tháng 6 năm 1983? Vì sao má»™t trong các ngưá»i bắt cóc bị cho là ngưá»i ám sát em bé, má»™t tay anh chị malavita rôma khét tiếng, bị ám sát năm 1990 lại được an nghÄ© trong hầm má»™ cá»§a Ä‘á»n thá» Thánh-Apollinaire, Rôma, má»™t vinh dá»± bình thưá»ng dà nh cho các chức sắc nổi tiếng?
“Tôi cố gắng sống bình thưá»ng, tôi không dùng loại tin máºt mã khó hiểuâ€. Gianluigi Nuzzi
Vì sao Vatican từ chối không hợp tác hoà n toà n vá»›i tòa án à vá» vụ nà y, má»™t vụ ám ảnh nước à đến mức không tuần nà o là báo chà không nói đến? Tại sao ngưá»i tin tưởng cá»§a Äức Bênêđictô XVI, ngưá»i đứng đầu Ngân hà ng Vatican (IOR) bị cách chức không giải thÃch, ông lo sợ cho mạng sống cá»§a mình? Bao nhiêu câu há»i là m cho ngưá»i Ä‘á»c cảm thấy e dè sợ hãi bức tưá»ng thà nh to lá»›n bao phá»§ Quốc gia và che giấu các bà máºt cá»§a nó.
Trên bà n bếp còn các mẫu bánh sinh nháºt. Trẻ con chÆ¡i ở phòng khách. Có chiếc máy pha cà -phê ở bà n là m việc, có máy cắt jambon còn má»›i toanh và má»™t camera nhỠđặt trên cá»a cÅ©ng như ở tất cả các phòng khác. Ngưá»i ta không bao giá» biết. Ký giả Nuzzi không giải thÃch vì sao má»™t số hồ sÆ¡ máºt ông Ä‘ang là m khi viết quyểnÂ ÄÆ°á»ng thánh giá (Chemin de croix) lại được đăng trên báo trước khi quyển sách được phát hà nh, khi rá» rỉ má»™t phần các tiết lá»™ thì nó là m giảm nhẹ các hiệu quả. Ông nói: “Tôi cố gắng sống bình thưá»ng, tôi không dùng loại tin máºt mã khó hiểu. Các camera nà y giúp tôi an tâm, vì khi đụng đến má»™t Quốc gia mạnh như thế thì không có an toà n nà o trụ vững.
Như má»™t tiểu thuyết gián Ä‘iệpÂ
Äể là m cho chá»§ng sinh trẻ Kamil Tadeusz Jarzembowski nói ra các lạm dụng tình dục ở trong tưá»ng thà nh Vatican, ký giả hẹn vá»›i Kamil ở bà n sân bên ngoà i cá»§a khách sạn Marcella Royal Hotel. Má»™t nÆ¡i công cá»™ng, khó để theo dõi và đủ xa Tòa Thánh để bảo đảm cho sá»± kÃn máºt cá»§a há». Kamil là má»™t chá»§ng sinh trẻ ngưá»i Ba Lan. Äể tìm hiểu các tà i liệu cá»§a Ngân hà ng Vatican, ông trú ở villa kÃn đáo cá»§a má»™t cô bạn ở ngoại ô cá»§a thá»§ đô Ã. Ông nhá»› lại: “Tháºt lạ lùng, ở đó có những em bé gái Ä‘i há»c vá», có con chó chÆ¡i ngoà i bãi cá». Còn tôi thì xem xét các khoản thu nháºp đáng nghi cá»§a Ngân hà ng Vaticanâ€.
“Tôi không phải là há»™p thư. Tôi kiểm lại và tôi là m cho các thông tin ăn khá»›p vá»›i nhauâ€. Gianluigi Nuzzi
Gianluigi Nuzzi có hÆ¡i ngông không đây? Từ thà nh công cá»§a quyển Vatican SA (250 000 ấn bản ở Ã, được dịch ra 14 thứ tiếng), đây là điá»u tra đầu tiên cá»§a ông dá»±a trên tà i liệu máºt cá»§a Äức ông Renato Dardozzi, má»™t cố vấn có ảnh hưởng cá»§a Tòa Thánh, khởi sinh các quyển sách cà ng ngà y giống tiểu thuyết trinh thám, gần vá»›i “tầng baâ€, tầng ở Vatican nÆ¡i có văn phòng Quốc Vụ Khanh, nói cách khác là chÃnh quyá»n cá»§a Quốc gia nhá» bé nhất thế giá»›i.
“Thưá»ng thưá»ng chÃnh những ngưá»i cho tin tiếp xúc trá»±c tiếp vá»›i tôi. Nhưng tôi không phải là cái há»™p thư. Tôi kiểm lại và là m cho các thông tin ăn khá»›p vá»›i nhauâ€. Năm 2011, chÃnh ông Paolo Gabriele, quản gia cá»§a Äức Bênêđictô XVI liên lạc vá»›i ông. ChÃnh ngưá»i thân tÃn nà y, ngưá»i ở bên cạnh Äức Bênêđictô XVI trong các sinh hoạt hà ng ngà y, đôi khi còn xem truyá»n hình buổi tối vá»›i ngà i, chÃnh ông muốn mình là ngưá»i đại diện “má»™t nhóm ngưá»i†tin chắc có “những lá»±c Ä‘en tối và liên minh vá»›i nhau†để chống ý muốn cải cách Giáo há»™i mà Äức Bênêđictô XVI muốn tiến hà nh.
Äể chứng minh Ä‘iá»u nà y, ông Gabriele sao lại má»™t phần các trao đổi cá»§a Äức Bênêđictô XVI vá»›i Äức ông Vigano, ngưá»i có trách nhiệm trong việc quản trị Tòa Thánh hồi đó, và tiếp xúc vá»›i nhà báo. Hai ngưá»i gặp nhau trong má»™t căn há»™ trống ở khu vá»±c Prati, Rôma. Há» không nói chuyện vá»›i nhau trước khi kiểm các máy vi âm cà i đặt giữa hai lần hẹn vá»›i ông Paolo Gabriele hay không. Các tà i liệu quý giá nà y được cà i và o lá»›p lót cá»§a áo vét cá»§a ông. Ông bị bắt ngà y 23 tháng 5 năm 2012, bị ra tòa và bị kết án 18 tháng tù treo trước khi được Äức Bênêđictô XVI ân xá.
Tin vang dội và vụ án
Hai năm sau các vụ rá» rỉ Vatileak đầu tiên, nhà báo còn giáng mạnh hÆ¡n khi ông có được hồ sÆ¡ cá»§a Ủy ban nghiên cứu vá» các hoạt động kinh tế và hà nh chÃnh cá»§a Vatican (Cosea), má»™t á»§y ban kiểm soát tà i chánh được Äức Phanxicô thiết láºp ngay từ đầu triá»u giáo hoà ng cá»§a ngà i, tháng 3 năm 2013. Thêm má»™t lần nữa, các ngưá»i đưa tin tá»± ý tiếp xúc vá»›i ông, má»™t và i ngưá»i nói há» muốn giúp giáo hoà ng thấy được các lệch lạc cá»§a giáo triá»u và các chi tiêu mà há» cho rằng “ngoà i kiểm soátâ€.
Thêm má»™t lần nữa, hai phe công khai chạm trán nhau: má»™t bên, các ngưá»i quản lý khắc khổ và thanh đạm, táºp hợp lại vá»›i nhau chung quanh Äức Phanxicô; bên kia là những ngưá»i tiêu phÃ, những ngưá»i quen vá»›i vương quyá»n, vá»›i những việc là m thiếu tế nhị và thÃch lá»™ng lẫy huy hoà ng như cá»±u hồng y Quốc Vụ Khanh Tarcisio Bertone, ngưá»i vừa sá»a căn há»™ sang trá»ng có sân thượng hết 500 000 euro, má»™t phần lấy từ ngân quỹ cá»§a Bệnh viện Nhi đồng Bambino Gesù, Rôma.
Má»™t ngưá»i, Äức ông Lucio Angel Vallejo Balda, má»™t chức sắc bất mãn trong các tham vá»ng cá»§a mình, má»™t phụ nữ, bà Francesca Immacolata Chaouqui, ngưá»i dùng mánh khóe để có tiếng tăm, cả hai là thà nh viên cá»§a Ủy ban nghiên cứu vá» các hoạt động kinh tế và hà nh chÃnh cá»§a Vatican (Cosea), thân cáºn vá»›i Opus Dei và có thể há» là tình nhân cá»§a nhau, cung cấp cho nhà báo có trong tay chìa khóa cá»§a má»™t thông tin vang dá»™i vá» vụ biển thá»§ ở mức độ cao cá»§a quỹ Thánh Phêrô, má»™t quỹ do cả thế giá»›i đóng góp để lo các việc từ thiện.
Nhưng lần nà y Vatican quyết định ra tay, chấp nháºn bị lố bịch. Bị công an Tòa Thánh nghi ngá», Balda và Chaouqui bị há»i cung. Nhà báo Nuzzi cÅ©ng không thoát khá»i vụ án được mở ra và o ngà y 24 tháng 11 năm 2015 vì “ăn cắp và tiết lá»™ bất hợp pháp các thông tin máºtâ€, má»™t tá»™i có thể bị tám năm tù.
Ông cưá»i: “Äó là lần đầu tiên tôi và o Vaticanâ€. Tám tháng sau, ông được trắng án cùng vá»›i má»™t đồng nghiệp khác – ông Emiliano Fittipaldi, ngưá»i có cùng thông tin và đã xuất bản quyển sách Tham Lam (Avarizia, Feltrinelli). Francesca Chaouqui bị án treo. Chỉ có linh mục Balda bị mưá»i tám tháng tù. Nhà báo Nuzzi nhá»› lại: “Tôi rất sợ bản án dù khả năng tôi bị tù rất Ãt. Muốn váºy, Vatican phải yêu cầu để dẫn độ tôi (vì nhà báo Nuzzi là ngưá»i à và ở Ã). Nhưng má»™t trừng phạt như váºy sẽ là m cho má»™t nhà báo như tôi bị Vatican lên án suốt Ä‘á»iâ€.
Sách bán chạy và là ngưá»i tà i giá»i ở truyá»n hình
Từ những ngà y ra tòa nà y, ngồi trên băng ghế gá»— không thoải mái cá»§a các bị cáo, trong tòa án nhá» xÃu cá»§a Vatican, má»—i ngà y chỉ có sáu đại diện nhà báo chá»n lá»c kỹ cà ng được tham dá»±, ông giữ ká»· niệm cá»§a má»™t thừa phát lại mặc đồ Ä‘en đứng bên cạnh. “Má»™t ngà y, ông nghiêng vá» phÃa tôi và nói: ‘tôi không bao giá» bá» qua má»™t chương trình phát sóng cá»§a Quarto Grado’.â€
“Lý thuyết vá» khối chống đối trong lòng Giáo há»™i cá»§a ông phải khôn khéo. Ở Rôma, chá»§ nghÄ©a bất động đứng hà ng đầuâ€. Marco Politi, nhà văn.
“Quarto grado†(Cấp độ thứ tư) là má»™t khung kÃnh khác cá»§a nhà báo Gianluigi Nuzzi. Chương trình truyá»n hình nà y cá»§a nhóm Mediaset, ông Silvio Berlusconi là sở hữu chá»§. Từ năm 2010, chương trình phát má»—i tuần má»™t lần vá» các bà hiểm cá»§a “sổ Ä‘en hà ng ngà y†ở à (cronaca nera). Từ năm 2013, Nuzzi Ä‘iá»u hà nh chương trình nà y. Các chữ “bi kịchâ€, “đưa raâ€, “bà hiểm†là những chữ nhà báo dùng nhiá»u nhất, kèm theo đó là loại nhạc kinh dị để gây chú ý.
Buổi chiá»u chúa nháºt 19 tháng 11 khi chúng tôi gặp nhau, chương trình phát sóng vá» cái chết khó hiểu cá»§a Äức Gioan-Phaolô I trong quyển sách cá»§a ông: nhồi máu cÆ¡ tim hay bị đầu độc? Chắc chắn ngưá»i ta sẽ còn đặt câu há»i nà y trong mưá»i năm nữa. Buồn cưá»i khi thấy hiệu quả cá»§a ‘Nuzzi ngưá»i cá»§a truyá»n hình cổ động cho Nuzzi tác giả sách bán chạy’, rồi trên má»™t chương trình thông tin-giải trà khác là các lá»i thú nháºn cá»§a má»™t trong số các nạn nhân bị cho là bị lạm dụng tình dục ở Vatican, vá»›i các quy chiếu cá»§a quyển sách cá»§a nhà điá»u tra Nuzzi. Má»™t mẫu kinh tế hoà n hảo.
“Tôi không bao giá» nói vá» các quyển sách cá»§a ông. Äó là nguyên tắc, má»™t nhà vatican há»c cá»§a má»™t nháºt báo à lá»›n bá»±c mình trả lá»i trên Ä‘iện thoại, ông xin giữ ẩn danh. Còn câu chuyện cá»§a những ngưá»i cho mình bị lạm dụng tình dục, câu chuyện nà y cÅ©ng được đỠnghị cho các nhà báo khác, nhưng há» thấy các chứng cá»› nà y chưa đủ tin cáºyâ€.
“Ở Rôma, chá»§ nghÄ©a bất động đứng hà ng đầuâ€
Äà ng sau những lá»i nói nà y là sá»± bá»±c mình cá»§a những ngưá»i mà hà ng ngà y phân tÃch kỹ các sinh hoạt cá»§a giáo hoà ng và thấy cứ má»—i hai năm phát hà nh má»™t quyển sách xem há» như những ngưá»i thông đồng hay những ngưá»i mù quáng. Nhà báo Nuzzi chế giá»…u: “Các nhà vatican há»c là các ngưá»i giúp lá»…, hỠđặt đức tin trên công việc cá»§a mình, chÃnh vì váºy há» hiếm khi đụng đến các vấn đỠlá»›n. Tôi, tôi không sợ các sá»± việc cÅ©ng như hệ quả, tôi kể các chuyện nà y raâ€.
Nhà văn Marco Politi, cá»±u ngòi viết cá»§a nháºt báo La Repubblica, tác giả quyển Phanxicô giữa các con chó sói (François parmi les loups, éd. Seuil) thì độ lượng hÆ¡n. Äể có thể là m tùy viên ở MaxcÆ¡va, ông biết các khó khăn khi Ä‘iá»u tra vỠ“Äiện Cẩm Linh, Tá» Cấm Thà nh hay Vatican, các quyá»n lá»±c đà ng sau các bức tưá»ngâ€. “Các quyển sách cá»§a nhà báo Nuzzi thì rất quan trá»ng để ngưá»i công giáo hiểu các ưu tư kinh tế cá»§a giáo triá»u. Tuy nhiên lý thuyết vá» khối chống đối trong lòng Giáo há»™i cá»§a ông phải khôn khéo. Ở Rôma, chá»§ nghÄ©a bất động đứng hà ng đầu. 20 % giáo triá»u á»§ng há»™ Äức Giáo hoà ng, 10 % chống và 70 % chá» triá»u giáo hoà ng má»›iâ€. Cả má»™t bối cảnh cho công việc cá»§a nhà báo Gianluigi Nuzzi.
Nhưng ông có muốn là m không? Ông lấy là m tiếc: “Các con buôn luôn ở Ä‘á»n thá»â€. Trang 235 cá»§a quyển sách Tá»™i nguyên tổ (Péché originel) ông viết: “Sẽ không tránh được phải xuống Há»a ngục để khám phá các bà máºt cá»§a cung Ä‘iện thiêng liêng nà y ở đó, những bà máºt mà bây giá» vẫn còn là m cho các cải cách cá»§a Äức Phanxicô thất bạiâ€. Má»™t cách thú nháºn, ông sẽ không thế nà o khám phá được.
Trong căn bếp cá»§a ông ở Milan, mà n đêm buông xuống, ông mÆ¡ má»™t chá»§ đỠkhác. Trong đầu ông là câu chuyện cá»§a hai phụ nữ mà má»™t ngưá»i bạn kể cho ông: má»™t phụ nữ tham dá»± và o việc chế tạo bom nguyên tá», má»™t phụ nữ chống đối. Hay má»™t tác phẩm chÃnh trị vỠ“các tầm nhìnâ€. Äã đến lúc ông phải quyết định. Sá»± thà nh công các quyển sách giúp ông tránh cảnh thiếu thốn. Các nhà xuất bản cầu cạnh ông. “Không vì váºy mà tôi mua xe Ferrari, nhưng nhỠđó tôi có thể trả tiá»n há»c cho các con tôi há»c ở trưá»ng tốtâ€. ChÃnh xác: đó là má»™t trưá»ng công giáo.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Phanxicovn
Gianluigi Nuzzi ở Milan, tháng 11 @ Mattia Balsamini
Nhà báo Gianluigi Nuzzi năm 2016 khi ra tòa trong vụ án Vatileak 2



